ئاۋسترالىيە باش مىنىستىرى سىدنېيدىكى بىر مەسچىتتە ئۆتكۈزۈلگەن رامىزانلىق پائالىيەتتە نارازىلىققا ئۇچرىدى.

مەنبە: روئېتېرس

ئاۋسترالىيە باش مىنىستىرى سىدنىيدىكى بىر مەسچىتتە مۇبارەك رامىزان ئېيىنىڭ ئاخىرلىشىشى مۇناسىۋىتى بىلەن ئۆتكۈزۈلگەن پائالىيەت جەريانىدا نارازىلىققا ئۇچرىدى.

ئانتونىي ئالبانىس بىلەن ئىچكى ئىشلار مىنىستىرى تونىي بېرك يەرلىك ۋاقىت جۈمە كۈنى ئەتىگەندە جەمئىيەت رەھبەرلىرىنىڭ تەكلىپىگە بىنائەن ئاۋسترالىيەدىكى ئەڭ چوڭ مەسچىتلەرنىڭ بىرى بولغان لاكېمبا مەسچىتىگە ھېيت نامىزىغا قاتنىشىش ئۈچۈن بارغان.

مەسچىت رەھبىرى ھۆكۈمەتنى ئاۋسترالىيەلىك مۇسۇلمانلار بىلەن تېخىمۇ ياخشى ئالاقە قىلىشقا چاقىرىپ نۇتۇق سۆزلەۋاتقاندا، بىر قىسىم نامازخانلار بۇ ئىككىيلەننى «ئىرقىي قىرغىنچىلىقنى قوللىغۇچىلار» دەپ ئەيىبلەپ، «ياقسۇن» ۋە «بۇ يەردىن يوقال» دەپ ۋارقىراشقان.

ئاۋسترالىيە ھۆكۈمىتىنىڭ ئىسرائىلىيە-غەززە ئۇرۇشىغا تۇتقان پوزىتسىيەسى ۋە دۆلەت ئىچىدە كۈنسېرى كۈچىيىۋاتقان ئىسلامغا ئۆچمەنلىك قىلىش قىلمىشلىرى سەۋەبىدىن ئاۋسترالىيە مۇسۇلمانلار جەمئىيىتىدە چوڭقۇر نارازىلىق مەۋجۇت.

ئاۋسترالىيە بىرلەشمە ئاگېنتلىقىنىڭ خەۋىرىگە قارىغاندا، ئالبانىسقا قاراپ ۋارقىرىغان بىر كىشى ساقچىلار تەرىپىدىن مەسچىتتىن چىقىرىۋېتىلگەن، ئەمما كېيىن ھېچقانداق جىنايەت بىلەن ئەيىبلەنمەي قويۇپ بېرىلگەن ۋە ئۇ يەردىن كېتىشى تەلەپ قىلىنغان.

نۇتۇق ئاخىرلاشقاندىن كېيىن، باش مىنىستىر ئامما ئارىسىدىن ئۆتۈپ مەسچىتتىن چىقىپ كېتىۋاتقاندا يەنىلا بىر قىسىم كىشىلەرنىڭ ۋارقىرىشىغا ئۇچرىغان. بىر كىشى «ئۇ نېمە ئۈچۈن بۇ يەردە؟ ئۇنى بۇ يەردىن چىقىرىۋېتىڭلار! بۇ بىر نۇمۇس» دەپ توۋلىغان.

پائالىيەت ئاخىرلىشىپ ئۇزۇن ئۆتمەي، مەسچىتنى باشقۇرۇۋاتقان لىۋان مۇسۇلمانلار جەمئىيىتى بايانات ئېلان قىلىپ، ئالبانىسنىڭ نامازغا كېلىشىنى قارشى ئالىدىغانلىقىنى ۋە ئىشىكلىرىنى «داۋاملىق ئوچۇق تۇتىدىغانلىقىنى» بىلدۈرگەن.

باياناتتا مۇنداق دېيىلگەن: «بىز بولۇپمۇ غەززەدە داۋاملىشىۋاتقان ئازاب-ئوقۇبەتلەر ۋە لىۋاندىكى ۋەيرانچىلىقلارنى كۆزدە تۇتقاندا كىشىلەرنىڭ ھېسسىياتىنىڭ ناھايىتى يۇقىرى ئىكەنلىكىنى چۈشىنىمىز. بۇلار بىزنىڭ جەمئىيىتىمىز ئۈچۈن يىراقتىكى مەسىلىلەر ئەمەس».

باياناتتا يەنە مۇنداق دېيىلگەن: «ئەمما بىز يەنە شۇنى ئېنىق قىلىشىمىز كېرەككى، بۇ دۆلەتنىڭ سايلانغان رەھبەرلىرى بىلەن ئالاقە قىلىشنى تاللاش ئۇ ئەندىشىلەرگە خىيانەت قىلغانلىق ئەمەس، بەلكى ئۇلارغا ئاۋاز بېرىش يولىمىزدۇر».

ئالبانىس كېيىن تاراتقۇلارغا بەرگەن باياناتىدا، يېقىنقى ئايلاردا بىر قانچە قېتىم تەھدىت خېتىگە ئۇچرىغان بۇ مەسچىتتىكى 30 مىڭدىن ئارتۇق ئاممىنىڭ كۆپىنچىسى تەرىپىدىن قارشى ئېلىنغانلىقىنى ئېيتقان.

گاردىيان ئاۋسترالىيەنىڭ خەۋىرىگە قارىغاندا، ئۇ «قارشى ئېلىنىش ئەھۋالى مۇتلەق ئۈستۈنلۈك بىلەن ناھايىتى ئاكتىپ بولدى» دېگەن.

ئۇ بىر قانچە نامايىشچىنىڭ قالايمىقانچىلىق چىقىرىشى ھۆكۈمەتنىڭ يېقىندا پۈتكۈل مۇسۇلمان دۇنياسىدا بىر تۇتاش ئىسلام ھۆكۈمىتى قۇرۇشنى تەلەپ قىلىدىغان ۋە تېررورلۇقنى تەبرىكلەش بىلەن ئەيىبلەنگەن ھىزبۇت تەھرىرگە ئوخشاش ئەسبىي تەشكىلاتلارنى قانۇنسىز دەپ جاكارلىغانلىقى سەۋەبىدىن بولۇشى مۇمكىنلىكىنى تىلغا ئالغان.

بۇنىڭدىن ئىلگىرى ئالبانىس ئىجتىمائىي تاراتقۇدا زىيارەت ھەققىدە يازما يوللاپ، نامازخانلار بىلەن كۈلۈپ سالاملىشىۋاتقان سۈرەتلىرى بىلەن بىرگە، نامازغا قاتنىشىشنىڭ ئۆزى ئۈچۈن «بىر شەرەپ» ئىكەنلىكىنى يازغان.

جەمئىيەت رەھبىرى جامال خەير مەسچىتتىكى نۇتۇقىدا نامازخانلارغا «بىز سىياسەتچىلەر بىلەن بولغان ئالاقىنى پۈتۈنلەي ئۈزۈپ تاشلىساقمۇ بولمايدۇ، ياكى سىياسەتچىلەرنى سۈرەتكە چۈشۈش پۇرسىتى يارىتىپ بېرىش ئۈچۈنلا تەكلىپ قىلساقمۇ بولمايدۇ» دېگەن.

مەسچىت تەرەپ يەنە ئىجتىمائىي تاراتقۇدىكى بىر يازمىسىدا، جۈمە كۈنىدىكى پائالىيەتنىڭ ئىسرائىلىيە-غەززە توقۇنۇشى باشلانغاندىن بۇيان باش مىنىستىرنىڭ تۇنجى قېتىم نامازغا تەكلىپ قىلىنىشى ئىكەنلىكىنى ئېيتقان.

2023-يىلى 7-ئۆكتەبىر ھاماس ئىسرائىلىيەگە ھۇجۇم قىلىپ، 1200 دىن ئارتۇق ئادەمنى ئۆلتۈرۈپ، 251 ئادەمنى تۇتقۇن قىلىۋالغاندىن بۇيان، ئاۋسترالىيەدە جەمئىيەت جىددىيچىلىكى، شۇنداقلا يەھۇدىي دۈشمەنلىكى ۋە ئىسلامغا ئۆچمەنلىك قىلىش دوكلاتلىرى كۆپەيمەكتە. ھاماس باشقۇرۇشىدىكى سەھىيە مىنىستىرلىقىنىڭ بىلدۈرۈشىچە، ئىسرائىلىيەنىڭ غەززەدىكى ھۇجۇملىرى 72 مىڭدىن ئارتۇق پەلەستىنلىكنىڭ ئۆلۈشىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان.

جۈمە كۈنىدىكى بۇ ۋەقە يېقىنقى يىللاردىن بۇيان سىياسەتچىلەرنىڭ ھېيت پائالىيەتلىرىدە ئوخشىمىغان ئىنكاسلارغا دۇچ كېلىشىنىڭ تۇنجى قېتىملىقى ئەمەس. تەنقىدچىلەر دىنىي تەبرىكلەش پائالىيەتلىرىگە سىياسەت ئارىلىشىپ قالماسلىقى كېرەك دەپ قارىماقتا.

ئۆتكەن يىللىق فېدېراتسىيە سايلىمى تەشۋىقاتى مەزگىلىدە، كونسېرۋاتىپ لىبېراللار پارتىيەسىدىن بولغان جەيسون ۋۇد مېلبۇرندىكى بىر مەسچىتتە تەنقىدكە ئۇچرىغاندىن كېيىن، ھېيت پائالىيىتىدىن قوغدىلىپ ئېلىپ چىقىپ كېتىلگەن.

ئۆتكەن يىلنىڭ ئاخىرىدا ئەنگلىيە ۋە كانادا بىلەن بىرلىكتە پەلەستىن دۆلىتىنى ئېتىراپ قىلغان ئالبانىس ھۆكۈمىتى، غەززە توقۇنۇشىغا قايتۇرغان ئىنكاسى ۋە دېكابىردا يەھۇدىيلار پائالىيىتىدە 15 ئادەمنىڭ ئۆلۈشىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان بوندى تۈركۈملەپ ئوق چىقىرىش ۋەقەسى سەۋەبىدىن تەنقىدكە ئۇچرىماقتا.

بىر قوراللىق كىشى نەق مەيداندا ئېتىپ ئۆلتۈرۈلگەن بولسا، يەنە بىرى نۆۋەتتە سوتلىنىۋاتىدۇ. مەلۇم بولۇشىچە، بۇ ۋەقە ئىسلام دۆلىتى ئىدىيەسىنىڭ تەسىرىدە يۈز بەرگەن بولۇپ، ئاۋسترالىيەدە يېقىنقى ئوتتۇز يىلدىن بۇيان يۈز بەرگەن ئەڭ ئېغىر تۈركۈملەپ ئوق چىقىرىش ۋەقەسى ھېسابلىنىدۇ.

مەنبە: BBC | Fri, 20 Mar 2026 02:54