تۈز ئۈچەي راكىنى تەكشۈرۈپ ئېنىقلاش كۆرسەتمىسى كولونوسكوپىيەنىڭ ئورنىنى باسىدىغان يېڭى بىر تاللاش ئۇسۇلىنى ئۆز ئىچىگە ئالدى

ئامېرىكا راك جەمئىيىتى تۈز ئۈچەي راكىنى تەكشۈرۈپ ئېنىقلاش قوللانمىسىنى يېڭىلاپ، ئۇنىڭغا قان ئاساسىدىكى ۋە ئۆيدە ئېلىپ بېرىلىدىغان تەرەت تەكشۈرۈش ئۇسۇللىرىنى كىرگۈزدى.
بۇ يېڭى قان تەكشۈرۈش ئۇسۇلى ئۆسمە DNA سىنى تەكشۈرىدۇ، ئۆيدە ئېلىپ بېرىلىدىغان تەرەت تەكشۈرۈش ئۇسۇلى بولسا تەرەت ئەۋرىشكىسىدىكى DNA، RNA ۋە قان ئالامەتلىرىنى تەكشۈرىدۇ.
يېڭىلانغان قوللانمىدا ئامېرىكا راك جەمئىيىتىنىڭ تۈز ئۈچەي راكىنى تەكشۈرۈشنى 45 ياشتىن باشلاش ۋە تۈز ئۈچەي راكىغا گىرىپتار بولۇش خەۋپى ئوتتۇراھال بولغان كىشىلەرنىڭ ھەر 10 يىلدا بىر قېتىم تۈز ئۈچەي ئەينىكىدە تەكشۈرتۈش تەۋسىيەسى يەنىلا ساقلاپ قېلىندى.
مەزكۇر تەشكىلات ئۆزىنىڭ يېڭى تەۋسىيەلىرىنى 27-ماي كۈنى «CA: كلىنىكا دوختۇرلىرى ئۈچۈن راك ژۇرنىلى»دا ئېلان قىلدى.
ئامېرىكا راك جەمئىيىتىنىڭ مەسئۇللىرى يېڭى قوللانمىنىڭ كېسەللىك بايقاشتىكى ئىلگىرىلەشلەرنى ۋە تەكشۈرۈش تاللاشلىرىنى كېڭەيتىش ھەمدە تەكشۈرتۈش ئالدىدىكى توسالغۇلارنى ئازايتىشقا يۈزلەنگەن ئاممىۋى ساغلاملىق ستراتېگىيەسىدىكى ئۆزگىرىشلەرنى ئەكس ئەتتۈرىدىغانلىقىنى بىلدۈردى.
ئامېرىكا راك جەمئىيىتىنىڭ راكنى بالدۇر بايقاش ئىلمى بويىچە يۇقىرى دەرىجىلىك مۇئاۋىن رەئىسى ۋە دوكلاتنىڭ ئاساسلىق ئاپتورى دوكتور روبېرت سىمىس بىر خەۋەر ئېلان قىلىش يىغىنىدا: «بىز تۈز ئۈچەي راكىنىڭ داۋالىغىلى بولىدىغان كېسەل بولۇش بىلەن بىرگە، يەنە يۇقىرى دەرىجىدە ئالدىنى ئالغىلى بولىدىغان كېسەل ئىكەنلىكىگە بولغان تەكىتلىشىمىزنى كۈچەيتىشىمىز كېرەك» دېدى.
روبېرت سىمىس سۆزىنى داۋاملاشتۇرۇپ: «قوللانما يېڭىلانمىمىزدا تېخىمۇ كۆپ تەكشۈرۈش قوراللىرى بىلەن تەمىنلەش ئارقىلىق، تېخىمۇ كۆپ شەرتكە ئۇيغۇن كېلىدىغان چوڭلارنىڭ ھاياتنى قۇتقۇزىدىغان تۈز ئۈچەي راكى تەكشۈرۈشىگە قاتنىشىشىغا پۇرسەت يارىتىلىدۇ، بۇ تەكشۈرۈش بوشلۇقىنى تولدۇرۇشقا ۋە تېخىمۇ كۆپ راك كېسىلىنى بالدۇر، داۋالىغىلى بولىدىغان باسقۇچتا بايقاشقا ياردەم بېرىدۇ» دېدى.
مەزكۇر دوكلاتقا قاتناشمىغان مۇتەخەسسىسلەر «ساغلاملىق لىنىيەسى» (Healthline) گە تۈز ئۈچەي ئەينىكىدە تەكشۈرۈشتىن باشقا يەنە كۆپ خىل تاللاشلار بىلەن تەمىنلەشنىڭ ياخشى بىر تەدبىر ئىكەنلىكىنى ئېيتتى.
كالىفورنىيەدىكى مېمورىيال-كېيىر ئورەنج كوست تېببىي مەركىزىنىڭ ئاشقازان-ئۈچەي كېسەللىكلىرى دوختۇرى بابەك فىرۇزى: «مەن تېخىمۇ كۆپ تاللاشلارنى ئوتتۇرىغا قويۇشنىڭ تېخىمۇ ياخشى ئىكەنلىكىگە جەزمەن ئىشىنىمەن. بۇلارنىڭ مەۋجۇت بولۇشى ياردەم قىلىدۇ. تەكشۈرتۈۋاتقان كىشىلەرنىڭ سانىنى ھەر قانداق يول بىلەن كۆپەيتىش ئىنتايىن مۇھىم» دېدى.
جراحلىق ئۆسمە كېسەللىكلىرى مۇتەخەسسىسى، تېببىي بۆلۈم باشلىقى ۋە كالىفورنىيەدىكى پروۋىدېنس سېنت جون راك تەتقىقات ئورنى ئاشقازان-ئۈچەي ۋە ئۆت يولى پىروگراممىسىنىڭ مۇدىرى دوكتور ئانتون بىلچىكمۇ بۇ قاراشقا قوشۇلدى. ئۇ: «تۈز ئۈچەي ئەينىكىدە تەكشۈرتۈش پۇرسىتى بولمىغان ياكى بۇنى قىلىشنى خالىمايدىغان نۇرغۇن كىشىلەر بار. بۇ ھەقىقەتەن تەكشۈرتۈشنى خالايدىغان كىشىلەرنىڭ سانىنى كۆپەيتىدۇ» دېدى.
ئامېرىكا راك جەمئىيىتىنىڭ دوكلاتىدا ئۆيدە ئېلىپ بېرىلىدىغان ئىككى خىل تەرەت ئەۋرىشكىسى تەكشۈرۈش ئۇسۇلى تىلغا ئېلىنغان.
بىرىنچىسى بولسا «كولو-گارد» (Cologuard) ماركىسى ئاستىدا سېتىلىدىغان DNA تەكشۈرۈش ئۇسۇلىنىڭ يېڭىلانغان نۇسخىسىدۇر. بۇ تەكشۈرۈش تەرەت ئەۋرىشكىسىدىكى ئالاھىدە DNA ئالامەتلىرىنى ۋە گېموگلوبىننى ئانالىز قىلىدۇ.
ئىككىنچىسى بولسا «كولو-سېنس» (ColoSense) ماركىسى ئاستىدا سېتىلىدىغان يېڭى كۆپ نىشانلىق تەكشۈرۈش ئۇسۇلىدۇر. بۇ تەكشۈرۈش تەرەت ئەۋرىشكىسىدىكى ئالاھىدە RNA ئالامەتلىرىنى ۋە گېموگلوبىننى ئانالىز قىلىدۇ.
خەۋەر ئېلان قىلىش يىغىنىدىكى ئۇچۇرلارغا ئاساسلانغاندا، ھەر ئىككى خىل تەكشۈرۈش «تۈز ئۈچەي راكىغا نىسبەتەن يۇقىرى سەزگۈرلۈكنى، راكتىن بۇرۇنقى ئىلغار زەخىملىنىشلەرگە نىسبەتەن ئوتتۇراھال سەزگۈرلۈكنى نامايان قىلغان».
ئۇلار 45 ياشتىن ئاشقان، خەۋپ-خەتىرى ئوتتۇراھال بولغان كىشىلەرگە بۇ تەكشۈرۈشلەرنى ھەر 3 يىلدا بىر قېتىم ئېلىپ بېرىشنى تەۋسىيە قىلىدۇ.
دوكلاتتا يەنە بىر خىل قان ئاساسىدىكى تەكشۈرۈش ئۇسۇلىمۇ تىزىلغان. ئۇ «شىلد» (Shield) ماركىسى ئاستىدا سېتىلىدۇ. بۇ تەكشۈرۈش 2024-يىلى فېدېراتسىيە نازارەت قىلىپ باشقۇرۇش تارماقلىرى تەرىپىدىن تەستىقلانغان. بۇ تەكشۈرۈش قاندىكى ئۆسمە DNA سىنى بايقاش ئۈچۈن لايىھەلەنگەن.
دوكلات ئاپتورلىرىنىڭ بايان قىلىشىچە، قان تەكشۈرۈش ئۇسۇلى تۈز ئۈچەي راكىنى تەكشۈرۈشتىكى باشقا ئۇسۇللارغا ئوخشاش ئۈنۈملۈك ئەمەس بولۇپ، پەقەت باشقا تەكشۈرۈشلەرنى قوبۇل قىلىشنى رەت قىلغان ياكى قىلالمايدىغان كىشىلەرگىلا تەۋسىيە قىلىنىدۇ.
ئۇلار تەرەت ياكى قان تەكشۈرۈش ئارقىلىق ئېرىشىلگەن ھەر قانداق مۇسبەت نەتىجىنىڭ ئالتە ئاي ئىچىدە تۈز ئۈچەي كۆرۈش ئەسۋابى ئارقىلىق قايتا تەكشۈرۈلۈشى كېرەكلىكىنى ئەسكەرتتى.
ئاپتورلار يەنە ھەر قانداق تەكشۈرۈشنىڭ بىمارنىڭ ھېچقانداق تەكشۈرۈش ئېلىپ بارماسلىقىدىن ياخشى ئىكەنلىكىنى قوشۇپ قويدى. ئۇلار: «ئەڭ ئۈنۈملۈك تەكشۈرۈش سىنىقى بولسا بىمار تاماملىغان تەكشۈرۈشتۇر» دەپ يازدى.
ئامېرىكا راك جەمئىيىتىنىڭ تۈز ئۈچەي راكىنى تەكشۈرۈشكە ئائىت باشقا كۆرسەتمىلىرى ئۆزگەرمىدى.
تۈز ئۈچەي راكىغا گىرىپتار بولۇش خەۋپى ئادەتتىكىچە بولغان 45 ياش ۋە ئۇنىڭدىن يۇقىرى ياشتىكى چوڭلارنىڭ 75 ياشقىچە تۈز ئۈچەي كۆرۈش ئەسۋابى ئارقىلىق تەكشۈرتۈشى يەنىلا تەۋسىيە قىلىنىدۇ.
كۆرسەتمىدە يۇقىرى خەۋپ گۇرۇپپىسىدىكى كىشىلەرنىڭ تېخىمۇ كۆپ تەكشۈرتۈپ تۇرۇشى تەۋسىيە قىلىنىدۇ. يۇقىرى خەۋپ گۇرۇپپىسىدىكىلەر تۆۋەندىكىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ:
فيروزىنىڭ ئېيتىشىچە، تۈز ئۈچەي كۆرۈش ئەسۋابى ئارقىلىق تەكشۈرۈش «ئالتۇن ئۆلچەم» بولۇپ، تۈز ئۈچەي راكىنى داۋالاش ئەڭ ئاسان بولغان دەسلەپكى باسقۇچىدا بايقاشنىڭ ئەڭ ياخشى ئۇسۇلى ھېسابلىنىدۇ.
شۇنداقتىمۇ، ئۇ كىشىلەرنىڭ قولىدىن كېلىشىچە تەكشۈرتۈشى كېرەكلىكىگە قوشۇلدى. فيروزى: «بۇ تەكشۈرۈشلەر راكقا گىرىپتار بولۇش ۋە راك سەۋەبىدىن ئۆلۈش خەۋپىنى تۆۋەنلىتىدۇ. تەكشۈرۈش ئىنتايىن مۇھىم» دېدى.
بىلچىك قان ۋە تەرەت تەكشۈرۈشنىڭ ئېلىپ بېرىلىشى ئاسان، تەننەرخى تۆۋەن ۋە تۈز ئۈچەي كۆرۈش ئەسۋابى ئۈچۈن زۆرۈر بولغان كۆڭۈلسىز ئۈچەي تازىلاش تەييارلىقىنى تەلەپ قىلمايدىغانلىقىنى ئېيتتى. ئۇ: «بۇلار ئۈنۈملۈك تاللاشلار ھېسابلىنىدۇ» دېدى.
ئامېرىكا راك جەمئىيىتىنىڭ سانلىق مەلۇماتىغا ئاساسلانغاندا، تۈز ئۈچەي راكى ئامېرىكادا ئۈچىنچى ئەڭ كۆپ ئۇچرايدىغان ۋە ئىككىنچى ئەڭ ئەجەللىك راك تۈرى ھېسابلىنىدۇ.
مۆلچەرلىنىشىچە، 2026-يىلى ئامېرىكادا تەخمىنەن 160 مىڭ كىشىگە تۈز ئۈچەي راكى دەپ دىياگنوز قويۇلىدۇ. بۇ يىل تەخمىنەن 55 مىڭ كىشى بۇ كېسەللىك سەۋەبىدىن قازا قىلىدۇ.
تۈز ئۈچەي راكى ھازىر ئامېرىكادا 50 ياشتىن تۆۋەن ئەرلەر ۋە ئاياللار ئارىسىدىكى راك سەۋەبىدىن ئۆلۈشنىڭ ئاساسلىق سەۋەبى سۈپىتىدە تىزىملىككە كىردى.
يېقىنقى يىللاردىن بۇيان، ئامېرىكادا 20 ياشتىن 49 ياشقىچە بولغان چوڭلار ئارىسىدا تۈز ئۈچەي راكىغا گىرىپتار بولۇش نىسبىتىنىڭ ئۆرلەۋاتقانلىقىغا بولغان ئەندىشىلەر كۈچەيدى.
ياشلاردا تۈز ئۈچەي راكى خەۋپىگە تەسىر كۆرسىتىشى مۇمكىن بولغان ئامىللار تۆۋەندىكىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ:
دۆلەتلىك راك تەتقىقات ئورنىنىڭ SEER سانلىق مەلۇماتىغا ئاساسلانغاندا، مەلۇم دائىرىدىكى تۈز ئۈچەي راكىنى بالدۇر بايقاش ياشاش نىسبىتىنى %90 تىن ئاشۇرالايدۇ.
شۇنداقتىمۇ، ئۇلار ئامېرىكادا تۈز ئۈچەي راكىنى تەكشۈرتۈش سالاھىيىتىگە ئىگە بولغان ھەر ئۈچ چوڭ كىشىنىڭ بىرىنىڭ تەۋسىيە بويىچە تەكشۈرتۈلمىگەنلىكىنى قوشۇپ قويدى. بۇ جەمئىي 20 مىليونغا يېقىن كىشىنى كۆرسىتىدۇ.
ئامېرىكا راك جەمئىيىتىنىڭ باش ئىلمىي خادىمى دوكتور ۋىللىيام داھۇت بىر باياناتىدا: «قايسى خىل تەكشۈرۈشنى تاللىشىڭىزدىن قەتئىينەزەر، ئەڭ مۇھىمى تەكشۈرتۈشتۇر؛ بۇ مۇلازىمەت تولۇق يەتكۈزۈلمىگەن رايونلارنى، يېزا-قىشلاق ۋە ئاز سانلىق مىللەتلەرنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ» دېدى.
داھۇت يەنە: «بۇ ئۆزگىرىشلەر تۈز ئۈچەي راكىنى تەكشۈرۈش قوراللىرىنى كۆپەيتىش ۋە ئالدىنى ئېلىش خاراكتېرلىك راك كۈتۈنۈشىنىڭ ھەممە ئادەمگە يەتكۈزۈلۈشىگە كاپالەتلىك قىلىش ئۈچۈن ئوتتۇرىغا قويۇلدى» دېدى.
تۈز ئۈچەي راكى بىلەن مۇناسىۋەتلىك ھەر خىل ئالامەتلەر بار، مەسىلەن:
فيروزى بۇ ئالامەتلەرنىڭ كۆپىنچىسى راك دەسلەپكى باسقۇچتىن ئۆتۈپ كەتكەندە كۆرۈلىدىغانلىقىنى ئەسكەرتتى. ئۇ: «ئالامەتلەر كۆرۈلۈشىنى كۈتمەڭ، ئالامەتلەر كۆرۈلۈشتىن بۇرۇن تەكشۈرتۈڭ» دەپ مەسلىھەت بەردى.
ساغلام تۇرمۇش ئادەتلىرىنى يېتىلدۈرۈش تۈز ئۈچەي راكىغا گىرىپتار بولۇش خەۋپىنى تۆۋەنلىتىشكە ياردەم بېرىشى مۇمكىن.
سېمىزلىك ۋە دىئابېت كېسىلىنىڭ ھەر ئىككىلىسى تۈز ئۈچەي راكى خەۋپىنىڭ يۇقىرى بولۇشى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولسىمۇ، فېروزى بەدەن ئېغىرلىقىنى كونترول قىلىشنىڭ خەۋپنى تۆۋەنلىتىشتىكى ئاچقۇچ ئىكەنلىكىنى ئەسكەرتتى.
فېروزى ئۆزىنىڭ بىمارلارغا قىزىل گۆش ۋە پىششىقلاپ ئىشلەنگەن گۆش تۈرلىرى ئاز بولغان يېمەكلىك ئادىتىنى يېتىلدۈرۈشنى، ئۇنىڭ ئورنىغا «بېلىق ۋە قۇش گۆشى» ئىستېمال قىلىشنى تەۋسىيە قىلىدىغانلىقىنى ئېيتتى. ئۇ تاماق تەخسىڭىزنى مېۋە-چىۋە، كۆكتات ۋە دانلىق زىرائەتلەرگە ئوخشاش تالا مىقدارى يۇقىرى، ماي مىقدارى تۆۋەن يېمەكلىكلەر بىلەن تولدۇرۇشنى تەۋسىيە قىلدى.
بىلچىك چېنىقىشنىڭمۇ ئىنتايىن مۇھىم ئىكەنلىكىنى تىلغا ئالدى. ئۇ ساغلام يېمەكلىك ۋە چېنىقىش ئادىتىنىڭ كىشىلەر 45 ياشقا توشۇشتىن خېلىلا بۇرۇن باشلىنىشى كېرەكلىكىنى ئېيتتى. ئۇ «سائەت تېخىمۇ ياش ۋاقىتتىن باشلاپلا ماڭىدۇ» دېدى.
مەنبە: Healthline | Wed, 27 May 2026 17:25