كېتو يېمەكلىك ئادىتى ئورۇقلاشتىن سىرت يەنە باشقا پايدىلارنى تەمىنلىشى مۇمكىن

كاربون سۇ بىرىكمىلىرىنى قاتتىق چەكلەيدىغان، ئەمما ياغ مىقدارى يۇقىرى بولغان يېمەكلىك پىلانى، مەسىلەن كېتوگېنلىق (كېتو) يېمەكلىك پىلانى، سېمىز كىشىلەرگە نىسبەتەن ئوتتۇرا دېڭىز يېمەكلىك پىلانى ياكى تۆۋەن ياغلىق، ئۆسۈملۈكنى ئاساس قىلغان يېمەكلىك پىلانىغا قارىغاندا تېخىمۇ كۆپ ساغلاملىق مەنپەئەتى ئېلىپ كېلىشى مۇمكىن.
«سېل مېتابولىزم» ژۇرنىلىدا 27-ئاۋغۇست ئېلان قىلىنغان بىر تەتقىقاتقا ئاساسلانغاندا، كېتو يېمەكلىك پىلانى دىئابېتتىن ئىلگىرىكى باسقۇچتا تۇرۇۋاتقان قاتناشقۇچىلارنىڭ تەخمىنەن %50 نىڭ بۇ كېسەللىك ئۆلچىمىدىن قۇتۇلۇشىنى تەمىنلىگەن. بۇ يېمەكلىك پىلانى يەنە باشقا ئىككى خىل يېمەكلىك پىلانىغا قارىغاندا جىگەر ۋە مېتابولىزم ساغلاملىقىنى تېخىمۇ ياخشىلىغان.
بۇ بايقاشلار شۇنى كۆرسىتىپ بېرىدۇكى، كېتو يېمەكلىك پىلانىغا ئەمەل قىلىش سېمىزلىك، دىئابېتتىن ئىلگىرىكى باسقۇچ ۋە جىگەر مايلىشىش كېسىلى بار كىشىلەر ئۈچۈن ئۈنۈملۈك بىر تاللاش بولۇشى مۇمكىن.
تەتقىقاتچىلار ئۈچ خىل يېمەكلىك پىلانىنىڭ كىشىلەردىكى مېتابولىزم تەسىرىنى چۈشىنىش ئۈچۈن، سېمىزلىك، دىئابېتتىن ئىلگىرىكى باسقۇچ ۋە جىگەر مايلىشىش كېسىلى بار 42 قاتناشقۇچى ئۈستىدە كىلىنىكىلىق سىناق ئېلىپ بارغان.
تەتقىقاتچىلار قاتناشقۇچىلارنى تاسادىپىي ھالدا ئۈچ يېمەكلىك پىلانى گۇرۇپپىسىنىڭ بىرىگە تەقسىملىگەن:
1. كېتوگېنلىق (كېتو) يېمەكلىك پىلانى
2. ئوتتۇرا دېڭىز يېمەكلىك پىلانى
3. ئۆسۈملۈكنى ئاساس قىلغان يېمەكلىك پىلانى
ھەر بىر قاتناشقۇچىنىڭ پۈتكۈل يېمەكلىكلىرىنى تەتقىقات گۇرۇپپىسى تەمىنلىگەن. ئۇلار يەنە بېكىتىلگەن يېمەكلىك پىلانىغا ئەمەل قىلىشقا ياردەم بېرىش ئۈچۈن، ھەر ھەپتىدە بىر قېتىم يېمەك-ئىچمەك مۇتەخەسسىسى بىلەن كۆرۈشۈپ تۇرغان.
تەتقىقات جەريانىدا، كېتو يېمەكلىك پىلانىدىكى ئىسسىقلىقنىڭ %4 ي كاربون سۇ بىرىكمىلىرىدىن، %73 ي ياغدىن كەلگەن. ئوتتۇرا دېڭىز يېمەكلىك پىلانىدا ئىسسىقلىقنىڭ %50 ي كاربون سۇ بىرىكمىلىرىدىن، %35 ي ياغدىن كەلگەن. ئۆسۈملۈكنى ئاساس قىلغان يېمەكلىك پىلانىدا بولسا ئىسسىقلىقنىڭ %70 ي كاربون سۇ بىرىكمىلىرىدىن، %15 ي ياغدىن كەلگەن.
تەتقىقات گۇرۇپپىسى ھەر بىر كىشىنىڭ ئىسسىقلىق قوبۇل قىلىش مىقدارىنى ئالاھىدە تەڭشەپ، ئۇلارنىڭ تۆت-بەش ئاي ئىچىدە بەدەن ئېغىرلىقىنىڭ تەخمىنەن %10 نى يوقىتىشىنى تەمىنلىگەن.
تەتقىقات ئاخىرلاشقاندا، ئۈچ خىل يېمەكلىك پىلانىنىڭ ھەممىسى بەدەندىكى ماينىڭ كۆرۈنەرلىك ئازىيىشىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان. قاتناشقۇچىلارنىڭ ئىنسۇلىنغا بولغان سەزگۈرلۈكىمۇ ئېشىپ، ئۇلارنىڭ قان شېكىرىنى تەڭشەش ئىقتىدارى ياخشىلانغان.
ئەمما، كېتو يېمەكلىك پىلانى گۇرۇپپىسى جىگەر ۋە مېتابولىزم ئىقتىدارىنىڭ تۈرلۈك كۆرسەتكۈچلىرىدە ئەڭ چوڭ ياخشىلىنىشنى كۆرسەتكەن. مەسىلەن، باشقا گۇرۇپپىلاردا جىگەر مېيى ئوتتۇرا ھېساب بىلەن %45 ئازايغان بولسا، كېتو گۇرۇپپىسىدا %67 ئازايغان.
ۋاشىنگتون ئۇنىۋېرسىتېتى تىببىي ئىنستىتۇتىنىڭ تىببىي پەنلەر ياردەمچى پىروفېسسورى ۋە تەتقىقاتنىڭ بىرىنچى ئاپتورى دوكتور ماكىس پېتېرسېن بىر مۇخبىرلارنى كۈتۈۋېلىش يىغىنىدا مۇنداق دېگەن: «ئەڭ ھەيران قالارلىق بايقاش شۇ بولدىكى، كېتوگېنلىق يېمەكلىك پىلانى گۇرۇپپىسىدىكى قاتناشقۇچىلار ئەڭ كۆپ ياغ ئىستېمال قىلغان بولسىمۇ، ئۇلارنىڭ قان مېيى ياكى خولېستېرىن سەۋىيەسى ئۆسمەي قالغان.»
تەتقىقات گۇرۇپپىسى يەنە قان تەكشۈرۈش ئارقىلىق ھەر بىر قاتناشقۇچىنىڭ 24 سائەتلىك مېتابولىزم پائالىيىتىنى كۆزەتكەن. ئۇلار كېتو يېمەكلىك پىلانى گۇرۇپپىسىدىكى گلۇكاگون مىقدارىنىڭ ئەڭ كۆپ ئاشقانلىقىنى بايقىغان. گلۇكاگون جىگەردىكى ماينىڭ ئېرىشىنى ئىلگىرى سۈرىدىغان بىر خىل ھورمون ھېسابلىنىدۇ.
كېتو يېمەكلىك پىلانى گۇرۇپپىسى يەنە قان ئىنسۇلىن سەۋىيەسىنىڭ ئەڭ كۆپ تۆۋەنلىگەنلىكىنى كۆرسەتكەن بولۇپ، بۇ جىگەر مېيىنى ئازايتىشقا ياردەم بېرىدۇ.
تەتقىقات ئاخىرلاشقاندا، كېتو يېمەكلىك پىلانى گۇرۇپپىسىدىكىلەرنىڭ تەخمىنەن يېرىمى دىئابېتتىن ئىلگىرىكى باسقۇچ ئۆلچىمىدىن قۇتۇلغان. بۇ نىسبەت ئوتتۇرا دېڭىز يېمەكلىك پىلانى گۇرۇپپىسىدا %29، ئۆسۈملۈكنى ئاساس قىلغان گۇرۇپپىدا %7 بولغان.
«بۇ تەتقىقات كۆلىمى كىچىك بولسىمۇ، ئەمما پىلانلىنىشى ۋە كونترول قىلىنىشى ناھايىتى ياخشى ئىكەن، شۇنداقلا ئېنىق بىر ئۇچۇرنى بەرمەكتە: ئورۇقلاش دەرىجىسى ئوخشاش بولغان تەقدىردىمۇ، يېمەك-ئىچمەك تەركىبى يەنىلا جىگەرگە تەسىر كۆرسىتىدۇ» دەپ بىلدۈردى مەنھاتتەن تېببىي ئىشخانىلىرىنىڭ گۇۋاھنامىلىك ئىچكى ئاجراتما كېسەللىكلىرى مۇتەخەسسىسى دوكتور يېسىكا گارسيا «خەلتلاين» تورىغا. ئۇ مەزكۇر تەتقىقاتقا قاتناشمىغان.
ئۇ يەنە تەتقىقات نەتىجىسىدە دىققەت قىلىشقا تېگىشلىك بىر قانچە مۇھىم نۇقتىلار بارلىقىنى ئەسكەرتتى.
«تەتقىقات كۆلىمى كىچىك بولۇپ، پەقەت 42 كىشى قاتناشقان، ئۇلارنىڭ ئالاھىدىلىكلىرىنى پۈتۈن جەمئىيەتكە ئومۇملاشتۇرۇش ئاسان ئەمەس، شۇنداقلا تەتقىقات تەخمىنەن 5 ئاي داۋاملاشقان. ئەڭ مۇھىمى، بەدەننىڭ ئەڭ چوڭ شېكەر كۆيدۈرۈش ماتورى بولغان مۇسكۇللارغا بولغان پايدىسى ئۈچ خىل يېمەكلىك پىلانىنىڭ ھەممىسىدە ئوخشاش بولغان ۋە بۇ ئورۇقلاشنىڭ نەتىجىسىدە كېلىپ چىققان. بۇ دېگەنلىك، مېتابولىزم ساغلاملىقىدىكى ھەقىقىي باش رولچى يەنىلا ئورۇقلاشتۇر» دېدى ئۇ.
كېتو (كېتوگېنلىق) يېمەكلىك پىلانى يۇقىرى ماي، ئىنتايىن تۆۋەن كاربون سۇ بىرىكمىلىرى ۋە مۇۋاپىق مىقداردىكى ئاقسىلنى ئاساس قىلغان يېمەك-ئىچمەك پىلانىدۇر. ئۇ ئوزۇقلۇق خاراكتېرلىك كېتوزىسنى قوزغاش ئۈچۈن لايىھەلەنگەن بولۇپ، بۇ جەرياندا بەدەن ماينى ئېنېرگىيەنىڭ ئاساسلىق مەنبەسى سۈپىتىدە ئىشلىتىشكە باشلايدۇ. بۇ پىلان ئورۇقلاشقا پايدىلىق بولۇشى مۇمكىن.
كېتو يېمەكلىك پىلانىدىكى تىپىك ئاساسلىق ئوزۇقلۇق نىسبىتى تۆۋەندىكىچە:
- ماي: %70 تىن %80 كىچە
- ئاقسىل: %10 تىن %20 كىچە
- كاربون سۇ بىرىكمىلىرى: %5 تىن %10 كىچە
كېتو يېمەكلىك پىلانى بارغانسىرى ئالقىشقا ئېرىشكەن ۋە بۇ تەتقىقات ئۇنىڭ مېتابولىزم خەۋپىنى ئازايتىشقا ياردەم بېرىدىغانلىقىنى كۆرسەتكەن بولسىمۇ، گارسيا «خەلتلاين» تورىغا بۇ پىلاننىڭ ھەممە ئادەمگە ماس كەلمەسلىكى مۇمكىنلىكىنى ئېيتتى.
ئۇ يەنە كېتو يېمەكلىك پىلانىنى ئۇزۇن مۇددەت داۋاملاشتۇرۇشنىڭ قىيىنلىقىنى ۋە يېمەكلىك پىلانلىرىنىڭ پەقەت ئۇنىڭغا ئەمەل قىلغاندىلا ئاندىن ئۈنۈم بېرىدىغانلىقىنى ئەسكەرتتى.
ئوتتۇرا دېڭىز يېمەكلىك پىلانى ئوتتۇرا دېڭىزغا قىرغاقداش دۆلەتلەردىكى كىشىلەر دائىم ئىستېمال قىلىدىغان يېمەكلىكلەرنى ئاساس قىلىدۇ. بۇ مېۋە-چېۋە، كۆكتات، دانلىق زىرائەتلەر، ياڭاق ۋە پۇرچاق تۈرىدىكىلەرنى ئاساس قىلىشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئوتتۇرا دېڭىز يېمەكلىك پىلانىغا ئەمەل قىلغۇچىلار ئادەتتە يۇقىرى دەرىجىدە پىششىقلاپ ئىشلەنگەن يېمەكلىكلەرنى ئاز، ئەڭ تۆۋەن دەرىجىدە پىششىقلاپ ئىشلەنگەن يېمەكلىكلەرنى كۆپ ئىستېمال قىلىدۇ.
بۇ پىلان كېتو يېمەكلىك پىلانىغا قارىغاندا كاربون سۇ بىرىكمىلىرى يۇقىرى، ماي مىقدارى تۆۋەنرەك بولۇشى مۇمكىن. ئەمما، گارسيا كۆرسىتىپ ئۆتكىنىدەك: «ئوتتۇرا دېڭىز يېمەكلىك پىلانى ئۇزۇن مۇددەتلىك جەرياندا دىئابېت كېسىلى ۋە يۈرەك كېسىلىنىڭ ئالدىنى ئېلىشتا ئەڭ چوڭقۇر ۋە ئەڭ كۆپ سىناقتىن ئۆتكەن رېكورتنى ساقلاپ كەلمەكتە».
ئوتتۇرا دېڭىز يېمەكلىك پىلانىنى داۋاملاشتۇرۇش تېخىمۇ ئاسان بولۇشى مۇمكىن، چۈنكى ئۇ پەقەت بىر يېمەكلىك پىلانىلا ئەمەس، بەلكى بىر خىل يېمەك-ئىچمەك ئۇسلۇبىدۇر.
ئۆسۈملۈك ئاساس قىلىنغان يېمەكلىك پىلانىمۇ مېۋە-چېۋە، كۆكتات، دانلىق زىرائەتلەر ۋە پۇرچاق تۈرىدىكىلەرگە تېخىمۇ كۆپ ئەھمىيەت بېرىدۇ. لېكىن، ئۇ پۈتۈنلەي گۆشسىز يېمەكلىك پىلانىغا ئوخشاش بارلىق ھايۋانات تۈرىدىكى يېمەكلىكلەرنى پۈتۈنلەي چەكلىمەيدۇ.
ئۆسۈملۈك ئاساس قىلىنغان يېمەكلىك پىلانىنىڭ ئاساسلىق دىققەت نۇقتىسى شۇكى، گۆش يېمەكلىككە كىرگۈزۈلسىمۇ، ئەمما ئۇ تاماقنىڭ ئاساسلىق قىسمى ئەمەس.
گارسيا قانداق يېمەك-ئىچمەك ئۇسۇلىنى تاللىشىڭىزدىن قەتئىينەزەر، ئورۇقلاشنىڭ مېتابولىزم ساغلاملىقىنىڭ ئاساسى بولۇپ قالىدىغانلىقىنى تەكىتلىدى.
«دوختۇرنىڭ قوللىشى ئاستىدىكى مۇۋاپىق كىشىلەرگە نىسبەتەن، كېتو يېمەكلىك پىلانى مېتابولىزمغا ھەقىقىي بىر ھەرىكەتلەندۈرگۈچ كۈچ قوشۇشى مۇمكىن. ئەمما يېمەكلىك سۈپىتىگە دىققەت قىلىڭ، ھەممىدىن مۇھىمى، ئۆزىڭىزنىڭ تۇرمۇشىغا ماس كېلىدىغان ۋە ئەمەلىيەتتە چىڭ تۇرالايدىغان بىرەر ئۇسۇلنى تاللاڭ» دەپ مەسلىھەت بەردى ئۇ.
مەنبە: Healthline | Thu, 27 Aug 2026 18:50