فېمىنىزم سىموۋۇلى ۋە كۆپىيىش ھوقۇقى پائالىيەتچىسى گلورىيە ستېينېم 92 يېشىدا ۋاپات بولدى

پېشۋا ئاياللار ھوقۇقى پائالىيەتچىسى، ژۇرنالىست ۋە تۇغۇت ھوقۇقىنى تەشۋىق قىلغۇچى گلورىيا ستېينېم (Gloria Steinem) 2-سېنتەبىر كۈنى نيۇ-يورك شەھىرىدىكى ئۆيىدە 92 يېشىدا ۋاپات بولدى.
ئاياللار ئازادلىق ھەرىكىتىنىڭ رەھبىرى بولغان ستېينېمنىڭ ۋاپاتى ئۇنىڭ رەسمىي ئىنستىگرام (Instagram) بېتىدە ئېلان قىلىنغان ئۇچۇر ئارقىلىق دەلىللەندى. ئۇچۇردا: «گلورىيا ستېينېم نيۇ-يورك شەھىرىدىكى ئۆيىدە، ئۆزىنى سۆيىدىغان نۇرغۇن كىشىلەرنىڭ قورشاۋىدا تىنچ ئۆلدى» دەپ يېزىلغان. مەزكۇر ئۇچۇردا ئۇنىڭ ئۆلۈم سەۋەبى تىلغا ئېلىنمىغان.
ئۇچۇردا يەنە مۇنداق دېيىلگەن: «گلورىيانىڭ يەر يۈزىدىكى بىر ئەسىرگە يېقىن ھاياتى ئەھمىيەتلىك ئۆتتى، ئۇ ئۆمرىنىڭ ئاخىرىغىچە باراۋەرلىك ئۈچۈن خىزمەت قىلىشنى داۋاملاشتۇردى. ئۇ يېقىنقى يىللىرىنى ئۆزى ئەڭ ياخشى كۆرىدىغان ئىككى ئىش، يەنى جەمئىيەت بىلەن بىللە بولۇش ۋە يېزىقچىلىق بىلەن ئۆتكۈزدى.»
ئىنستىگرام ئۇچۇرىدا قەيت قىلىنىشىچە، «گلورىيا تاغنىڭ ئۇ تەرىپىگە بارىدىغان يولنى يورۇتۇش ئۈچۈن دۆڭلەرگە ئىشارەت ئوتلىرىنى يېقىش ئەنئەنىسىنى ياخشى كۆرەتتى.» شۇڭا، باشقىلاردىن ئۇنى خاتىرىلەش ئۈچۈن شام يېقىش تەلەپ قىلىنغان.
ستېينېمنىڭ ۋەكىللىرىنىڭ بىلدۈرۈشىچە، گۈل سوۋغا قىلىشنىڭ ئورنىغا، ئۇنى خاتىرىلەشنى خالايدىغانلارنىڭ «گلورىيا فوندى جەمئىيىتى» (Gloria’s Foundation) گە ئىئانە قىلىشىنى تەلەپ قىلغان.
ستېينېم پۈتۈن ھاياتىنى سىياسىي ۋە ئىجتىمائىي ئۆزگىرىشلەرگە بېغىشلىغان بولۇپ، تۇغۇت ئەركىنلىكى، ئائىلە زوراۋانلىقىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ھەمدە خىزمەت ئورنىدىكى جىنسىي، ئىرقچىلىق ۋە جىنسىي باراۋەرلىك قاتارلىق ئىشلار ئۈچۈن كۈرەش قىلغان.
ۋاشىنگتون ئۇنىۋېرسىتېتى تۇغۇت ۋە ئاياللار كېسەللىكلىرى پەنلىرى پىروفېسسورى، دوكتور ساراش پراگېر (Sarah Prager) مۇنداق دېدى: «گلورىيا ستېينېم فېمىنىستلار، ھۇمانىستلار، باراۋەرلىككە ئىشىنىدىغانلار ۋە ئاياللار بىلەن بارلىق جىنسلارنىڭ دۇنياغا تولۇق قاتنىشىشىدىن مەنپەئەتلىنىدىغان بارلىق كىشىلەر ئۈچۈن ئۈمىد ۋە كۈچنىڭ يۈكسەك سىمۋولىدۇر.»
ستېينېمنىڭ ئاياللار ھوقۇقىنى تەشۋىق قىلىش پائالىيەتلىرى 1960-يىللارنىڭ ئاخىرىدا باشلانغان. ئۇ خىزمەت ئورۇنلىرىدىكى ئاياللار باراۋەرلىكى ۋە تۇغۇت ئەركىنلىكى، جۈملىدىن بالا چۈشۈرۈشنى قانۇنلاشتۇرۇش ئۈچۈن كۈرەش قىلغان.
پراگېر يەنە مۇنداق دېدى: «گلورىيا ستېينېم بۇ ھوقۇقلار دەپسەندە قىلىنغاندا ئاياللار ۋە ئائىلىلەر دۇچ كېلىدىغان خەتەرلەرنى تەكىتلەش، ئۆزىنىڭ بالا چۈشۈرۈش كەچمىشىنى سۆزلەش ۋە ئۆزى قۇرغۇچىلىرىنىڭ بىرى بولغان «مىس گېزىتى» (Ms. Magazine) دە بالا چۈشۈرۈش ۋە تۇغۇت ھوقۇقى ھەققىدە پات-پات ماقالە يېزىش ئارقىلىق تۇغۇت ھوقۇقىنى ئىلگىرى سۈرۈشكە ياردەم بەرگەن.»
ستېينېم ئۆزىنىڭ تور بېتىدە تۇغۇت ئەركىنلىكى ئۈچۈن كۈرەش قىلىش سەۋەبىنى بايان قىلىپ مۇنداق دېگەن: «تۇغۇت ئەركىنلىكىگە قارشى تۇرۇش ئۇرۇنۇشلىرى ئۇزۇن تارىخقا ئىگە، زوراۋانلىق بىلەن تولغان ۋە ھازىرمۇ داۋاملاشماقتا. ئەرلەرنىڭ كۆپىيىش ۋە ئاياللارنىڭ بەدىنىنى كونترول قىلىشى بارلىق قاتلاملىق تۈزۈملەرنىڭ بىرىنچى قەدىمىدۇر.»
«ئەرلەر بىلەن ئاياللار ئوتتۇرىسىدىكى باراۋەرلىك، يەنى ئۆز بەدىنىمىزنى كونترول قىلىش ئىقتىدارىمىزدىن باشلىنىدىغان باراۋەرلىك — دېموكراتىيەنىڭ باشلىنىشىدۇر.»
ستېينېمنىڭ ھەققانىيەت ۋە باراۋەرلىك قارىشى جىنسىي ئاز سانلىقلار (LGBTQ+) نىڭ ھوقۇقى ۋە ئىرقچىلىققا قارشى باراۋەرلىكنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالاتتى. ئۇ جىنسىي باراۋەرسىزلىك بىلەن ئىرقچىلىقنىڭ بىر-بىرىگە چېتىشلىق ئىكەنلىكىنى ئىلگىرى سۈرەتتى.
ئامېرىكا پىلانلىق تۇغۇت فېدېراتسىيەسى ۋە پىلانلىق تۇغۇت ھەرىكەت فوندىنىڭ پىرېزىدېنتى ھەم باش ئىجراچى ئەمەلدارى ئالېكسىس ماكگىل جونسون (Alexis McGill Johnson) ستېينېمنىڭ ۋاپاتى مۇناسىۋىتى بىلەن مۇنداق بايانات بەردى: «گلورىيا ئۆمرىنىڭ ئاخىرقى كۈنلىرىگىچە كىشىلەرنى ئاياللار ئەركىنلىكى يولىغا باشلىغان بىر كۈچ ئىدى. ئۇ بىزنىڭ ئەتراپىمىزدىكى دۇنيانى ئۆزگەرتەلەيدىغانلىقىمىزغا پۈتۈن جېنى بىلەن ئىشىنەتتى. بۇ ئىشەنچنىڭ كۈچى ئۇنىڭ ئۆزىدە ياكى ئۇ يېتەكچىلىك قىلغان ھەرىكەتتە ھېچقانداق گۇمانغا ئورۇن قالدۇرمىغان ئىدى.»
ستېينېم باراۋەرلىك ۋە كۆپىيىش ئەركىنلىكىنى تەشەببۇس قىلىش بىلەن بىرگە، ئاياللار ھوقۇقىنى ئىلگىرى سۈرۈشكە بېغىشلانغان بىر قانچە تەشكىلاتنى قۇردى ياكى قۇرۇشقا قاتناشتى.
1971-يىلى ستېينېم برېندا فېيگېن فاستو ۋە دوروتى پىتمان خيۇز بىلەن بىرلىكتە ئاياللار ھەرىكىتى ئىتتىپاقىنى قۇردى. بۇ تەشكىلات 1997-يىلىغىچە پائالىيەت كۆرسەتكەن بولۇپ، ئاياللار ھوقۇقى پائالىيەتچىلىرىنى بايلىق، ئالاقە تورى ۋە ئىستراتېگىيەلىك ياردەم بىلەن تەمىنلىگەن.
ستېينېم يەنە 1971-يىلى ئاياللارنىڭ سىياسەتكە قاتنىشىشىنى ئاشۇرۇش ئۈچۈن مەملىكەتلىك ئاياللار سىياسىي كومىتېتىنىڭ، 1974-يىلى بولسا ئىشچىلار ئۇيۇشمىسى ئاياللار ئىتتىپاقىنىڭ قۇرۇلۇشىغا ياردەم بەردى.
ئۇ يەنە جەين فوندا ۋە روبىن مورگان بىلەن بىرلىكتە ئاياللار تاراتقۇ مەركىزىنى قۇرۇپ چىققان.
ستېينېم كېيىنكى يىللىرىدىمۇ ئۆزىنىڭ تەشەببۇسلىرىنى داۋاملاشتۇردى. ئۇ 2013-يىلى ئۆمۈرلۈك پائالىيەتچىلىكىنىڭ ئېتىراپ قىلىنىشى سۈپىتىدە پىرېزىدېنت باراك ئوبامادىن پىرېزىدېنت ئەركىنلىك ئوردېنىنى قوبۇل قىلغاندا 79 ياشتا ئىدى.
«[ستېينېم] خۇددى بىر پارچە تارىخقا ئوخشايدۇ. ئۇ كەلگۈسىنى شەكىللەندۈردى، بۇ كىشىنى تولىمۇ ئىلھاملاندۇرىدۇ. ئۇنىڭ نېمە ئىشلارنىڭ يۈز بېرىشى كېرەكلىكى ھەققىدىكى كۆز قارىشى ئۆزگىچە، رىغبەتلەندۈرگۈچى ۋە ئىلھام بېغىشلىغۇچىدۇر، مەن ئۇنى چىن دىلىمدىن ياخشى كۆرىمەن» دېدى جەين فوندا 2024-يىلى «پىپول» ژۇرنىلىغا بەرگەن باياناتىدا.
پراگېر «خېلسلاين»غا ستېينېمنىڭ ۋاپاتى كىشىلەرنى باراۋەرلىك ۋە كۆپىيىش ھوقۇقىنى قوغلىشىشنى داۋاملاشتۇرۇشقا رىغبەتلەندۈرىدۇ دەپ ئىشىنىدىغانلىقىنى ئېيتتى.
«ئۇنىڭ ۋاپاتى بىزگە بۇ جەڭلەرنى ئىلگىرى قىلغانلىقىمىزنى ۋە يەنە قىلالايديغانلىقىمىزنى ئەسكەرتىدۇ.»
مەنبە: Healthline | Thu, 03 Sep 2026 17:57