دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتى ھۆكۈمەتلەرنى ياشلارنى تاماكا ۋە نىكوتىن مەھسۇلاتلىرىغا خۇمار بولۇپ قېلىشتىن قوغداشقا چاقىرىق قىلدى.

پۈتۈن دۇنيادا، 13 ياشتىن 15 ياشقىچە بولغان ئاز دېگەندە 40 مىليون بالا تاماكا مەھسۇلاتلىرىنى ئىشلىتىدۇ، ياشلارنىڭ ئېلېكترونلۇق تاماكا ۋە نىكوتىن خالتىچىلىرىنى ئىشلىتىش نىسبىتى داۋاملىق ئۆرلەۋاتىدۇ. 31-ماي «دۇنيا تاماكا چەكلەش كۈنى» ھارپىسىدا، دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتى دۇنيادىكى بارلىق ھۆكۈمەتلەرنى يېڭى بىر ئەۋلادنى تاماكا ۋە نىكوتىن مەھسۇلاتلىرىغا بېقىندى بولۇپ قېلىشتىن قوغداشقا چاقىردى.
دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتى تاماكا ۋە نىكوتىن شىركەتلىرىنىڭ ئۆز مەھسۇلاتلىرىنى، بولۇپمۇ ئۆسمۈرلەر ۋە ياشلار ئۈچۈن جەلپ قىلىش كۈچىگە ئىگە، ئىشلىتىشكە ئاسان ۋە تاشلاش تەس بولغان شەكىلدە مەقسەتلىك لايىھىلەيدىغانلىقى ھەققىدە ئاگاھلاندۇرۇش بەردى.
دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتى سالامەتلىككە تەسىر كۆرسىتىدىغان ئامىللار، تەشۋىقات ۋە ئالدىنى ئېلىش بۆلۈمىنىڭ مۇدىرى دوكتور ئېتيېن كروگ مۇنداق دېدى: «تاماكا يەنىلا مىليونلىغان كىشىنىڭ ھاياتىغا زامىن بولۇۋاتقان بولسىمۇ، ئەمما چوڭ تاماكا شىركەتلىرى ئۆزلىرىنىڭ سودا ئەندىزىسىنى يېڭىلاپ، ئۆلۈمگە باشلايدىغان تاماكىلاردىن داۋاملىق پايدا ئېلىش بىلەن بىرگە، كېيىنكى ئەۋلادلارنى قىلتاققا چۈشۈرۈشنى مەقسەت قىلغان خۇش پۇراقلىق ئېلېكترونلۇق تاماكىلار، نىكوتىن خالتىچىلىرى ۋە باشقا نىكوتىن مەھسۇلاتلىرىنى شىددەت بىلەن كېڭەيتىۋاتىدۇ».
نىكوتىن كۈچلۈك خۇمار قىلغۇچى ۋە زىيانلىق ماددا بولۇپ، بولۇپمۇ قويۇقلۇقى يۇقىرى بولغاندا، مېڭىسى تېخى يېتىلىۋاتقان بالىلار، ئۆسمۈرلەر ۋە ياشلارغا زور زىيان يەتكۈزىدۇ.
ھۆكۈمەتلەر خۇش پۇراقلىق مەھسۇلاتلارنى مەنئى قىلىش، ئېلان، تەشۋىقات ۋە قوللاشنى چەكلەش، ئۆي ئىچىدىكى جەمئىيەتلىك سورۇنلارنى تاماكا ۋە ئېلېكترونلۇق تاماكىدىن پۈتۈنلەي خالىي قىلىش ھەمدە ئىجرا قىلىش كۈچىنى ئاشۇرۇش ئارقىلىق خەلقنى قوغدىيالايدۇ.
دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتى يېقىندا بازاردىكى ئەڭ تېز سۈرئەتتە كۆپىيىۋاتقان نىكوتىن مەھسۇلاتلىرىنىڭ بىرى بولغان نىكوتىن خالتىچىلىرىنىڭ ياشلارنى جەلپ قىلىش ئۈچۈن لايىھىلەنگەن تۇرمۇش ئۇسۇلى ماركىلىرى ۋە خۇش پۇراقلىرىنى ئىشلىتىش، شۇنداقلا ئىجتىمائىي تاراتقۇدىكى تەسىر كۈچىگە ئىگە كىشىلەر ئارقىلىق شىددەت بىلەن تەشۋىق قىلىنىۋاتقانلىقىنى ئاگاھلاندۇردى.
نىكوتىن خالتىچىلىرى ھەققىدىكى دوكلاتتا كۆرسىتىلىشىچە، دۇنيا مىقياسىدا سېتىلىش مىقدارىنىڭ تېز سۈرئەتتە ئېشىشىغا قارىماي، تەخمىنەن 160 دۆلەتتە يەنىلا نىكوتىن خالتىچىلىرىغا قارىتا مەخسۇس بەلگىلىمە يوق بولۇپ، بۇ مىليونلىغان كىشىنى قوغداشسىز قالدۇرماقتا. رەڭدار ئورالمىلار، كەمپۈتكە ئوخشايدىغان پۇراقلار ۋە تەسىر كۈچىگە ئىگە كىشىلەر ئارقىلىق ئېلىپ بېرىلغان تەشۋىقاتلار باشقا نىكوتىن مەھسۇلاتلىرىغا ئوخشاش تاكتىكىلار بولۇپ، بۇنىڭدىكى ئاساسلىق مەقسەت كىشىلەردە مۇشۇنداق زىيانلىق مەھسۇلاتلارغا قارىتا خۇمار پەيدا قىلىشتىن ئىبارەت.
دۆلەت ۋە يەرلىك دەرىجىلىك ھۆكۈمەتلەر بۇ مەھسۇلاتلارنى تەرتىپكە سېلىشتا مۇھىم رول ئوينايدۇ. بۇنىڭ بىر مىسالى بىرازىلىيەنىڭ رىئودې ژانېيرو شەھىرى بولۇپ، بۇ شەھەر نىكوتىن ئىشلىتىشكە قارشى تۇرۇش ۋە ياشلارنى بېقىندى بولۇپ قېلىشتىن قوغداش جەھەتتە يەرلىك ھەرىكەتنىڭ ئۈلگىسىگە ئايلاندى. بۇ شەھەر ئېلېكترونلۇق تاماكا سېتىش ۋە ئېلانلىرىغا قارىتا ئىجرا قىلىش كۈچىنى ئاشۇردى، شۇنداقلا چەكلەش بۇيرۇقى بىلەن تاماكا ۋە ئېلېكترونلۇق تاماكا چەكلەنگەن قانۇنلارغا رىئايە قىلىشقا كاپالەتلىك قىلىش ئۈچۈن يۈزلەرچە قېتىم ماسلاشتۇرۇلغان تەكشۈرۈشلەرنى ئېلىپ باردى. بۇ شەھەر يەنە كەڭ كۆلەملىك ئاممىۋى ئاگاھلاندۇرۇش پائالىيەتلىرىنى قوزغىدى ۋە تاماكا چەكلەش قانۇنىنى كۈچەيتىپ، ئېلېكترونلۇق تاماكىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بارلىق تاماكا ۋە نىكوتىن مەھسۇلاتلىرىنى ئېنىق تۈردە بۇ قانۇن دائىرىسىگە كىرگۈزدى.
19-ماي دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتى ياشلارنى جەلپ قىلىش ئۈچۈن لايىھىلەنگەن بارغانسېرى مۇرەككەپلىشىۋاتقان كەسىپ تاكتىكىلىرىغا قارشى تۇرۇشتا جۈرئەتلىك قەدەم باسقان پۈتۈن دۇنيادىكى رەھبەرلەرنى مۇكاپاتلىدى. دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتى 2026-يىللىق «دۇنيا تاماكا چەكلەش كۈنى» مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن بارلىق كىشىلەرنىڭ تاماكىنى كونترول قىلىشقا قوشقان گەۋدىلىك تۆھپىلىرىنى ئېتىراپ قىلىدۇ.
تاماكا ئىستېمال قىلىش ھەر يىلى 7 مىليوندىن ئارتۇق ئادەمنى ئۆلتۈرىدۇ. بۇ دۇنيا مىقياسىدا ئالدىنى ئالغىلى بولىدىغان ئۆلۈملەرنىڭ ئاساسلىق سەۋەبلىرىنىڭ بىرى بولۇپ قېلىۋاتىدۇ ھەمدە يۈرەك ۋە قان تومۇر كېسەللىكلىرى، نەپەس يولى كېسەللىكلىرى شۇنداقلا 20 دىن ئارتۇق ئوخشىمىغان تۈردىكى ياكى قوشۇمچە تۈردىكى راك كېسەللىكلىرى بىلەن مۇناسىۋەتلىكتۇر.
دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتى دۇنيادىكى 1 مىلياردتىن ئارتۇق تاماكا، ئېلېكترونلۇق تاماكا ۋە نىكوتىن خالتىسى ئىشلەتكۈچىلەرنى 31-ماي كۈنى تاماكا تاشلاش ئۈچۈن تۇنجى قەدەمنى بېسىشقا ھەمدە خۇمارلىقتىن قۇتۇلۇشقا رىغبەتلەندۈرىدۇ.
مەنبە: WHO News | Fri, 29 May 2026 08:48