دوختۇرلار ئۇنىڭ ھەزىم قىلىش ئالامەتلىرىنى يېمەك-ئىچمەك بىلەن مۇناسىۋەتلىك دەپ پىسەنت قىلمىغان بولۇپ، ئەمەلىيەتتە بۇ كروخن كېسىلى بولۇپ چىقتى.

2010-يىلى جەمى خاررىس يىگىرمە ياشلارنىڭ باھارىدا، ھاياتىنىڭ ئەڭ گۈزەل دەملىرىنى سۈرۈۋاتاتتى. ئۇ ئاسپىرانتلىقتا ئوقۇۋاتقان بولۇپ، ئوقۇتقۇچىلىق كىنىشكىسى ئېلىشقا تەييارلىق قىلىۋاتاتتى ۋە ھاياتىدىكى ئەڭ قەدىرلىك كىشى بىلەن مۇھەببەتلىشىۋاتاتتى.
«بۇ ھاياتىمدىكى ئەڭ كۆڭۈللۈك چاغلار ئىدى... ھازىرقى يولدىشىم بولغان شۇ چاغدىكى يىگىتىم بىلەن لوندونغا ساياھەتكە باردۇق» دېدى ئۇ «خەلسلايىن» (Healthline) ژۇرنىلىغا. «ھاجەتخانىغا بارغىنىمدا تەرىتىمدە قان بارلىقىنى كۆردۈم، بۇنىڭ ساياھەت سەۋەبىدىن بولغان-بولمىغانلىقىنى بىلەلمىدىم.»
خاررىس ساياھەتتىن قايتىپ كەلگەندىن كېيىن، ئاشقازاننىڭ قاتتىق ئاغرىشىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئالامەتلەر داۋاملاشتى.
ئادەتتىكى دوختۇرغا كۆرۈنگەندىن كېيىن، دوختۇر خاررىسقا يېمەك-ئىچمىكىدە تالا ۋە ئۈچپوپۇق مىقدارىنى كۆپەيتىشنى ئېيتتى. شۇنداقتىمۇ ئاشقازاندىكى ئۆتكۈر ئاغرىق بىر يىلغىچە داۋاملاشتى. ئۇنىڭ يەنە بەدەن ئېغىرلىقىمۇ تۆۋەنلەشكە باشلىدى.
بۇ چاغدا خاررىس مەكتەپتە پىراكتىكا قىلىۋاتقان بولۇپ، ئەندىشىلىرىنى ئۆزىنىڭ بىر ئوقۇتقۇچىسىغا ئېيتتى، ئوقۇتقۇچىسى ئۇنىڭغا جىددىي قۇتقۇزۇش بۆلۈمىگە بېرىشنى تەۋسىيە قىلدى.
خاررىس «ئۇلار قان تەكشۈرۈپ، دېيىشتى. ئاندىن يەنىمۇ ئىلگىرىلىگەن ھالدا تەكشۈرۈش ئېلىپ بېرىپ، مېنى ئاشقازان-ئۈچەي كېسەللىكلىرى دوختۇرىغا تونۇشتۇردى» دېدى.
ئاشقازان-ئۈچەي كېسەللىكلىرى دوختۇرى ئۇنىڭغا رەسمىي ھالدا كرون كېسىلى دەپ دىياگنوز قويدى. بۇ كېسەللىك ئاشقازان-ئۈچەي يولىنىڭ ھەر قانداق قىسمىغا تەسىر كۆرسىتىدىغان سوزۇلما خاراكتېرلىك، قايتا قوزغىلىدىغان ياللۇغلىنىش ھالىتىدۇر.
نورتۋېستېرن ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ ئاشقازان-ئۈچەي كېسەللىكلىرى مۇتەخەسسىسى ۋە دۆتسىنتى، دوختۇر ئېمانۇئېل بېلاگۇئاردا «خەلسلايىن» ژۇرنىلىغا مۇنداق دېدى: «كرون كېسىلى يۈزەكى ياكى چوڭقۇر يارا شەكلىدە كۆرۈلۈشى مۇمكىن. ئەگەر داۋالانمىسا، ئۈچەينىڭ زەخىملىنىشىگە، جۈملىدىن جاراھەت توقۇلمىلىرىنىڭ يىغىلىپ قېلىشىغا — بىز بۇنى تارىيىش ياكى ئاقما دەپ ئاتايمىز — سەۋەب بولىدۇ. ئاقما دېگىنىمىز ئۈچەينىڭ بىر بۆلىكى بىلەن يەنە بىر بۆلىكىنىڭ تۇتۇشۇپ قېلىشى ياكى ئۈچەي بىلەن تېرە ئوتتۇرىسىدا بىر يولنىڭ پەيدا بولۇشىدۇر.»
خاررىسنىڭ دىياگنوزدىن كېيىنكى بىرىنچى يىلى جىسمانىي ۋە روھىي جەھەتتىن ئىنتايىن قىيىن ئۆتتى.
خاررىس «مەن بىر خىل چۈشكۈنلۈككە پاتقاندەك بولدۇم. ھاياتىمنىڭ ئەڭ يۇقىرى پەللىسىدە بولۇشۇم كېرەك ئىدى، لېكىن ئەھۋال ئۇنداق بولمىدى» دېدى.
خاررىستا كېسەللىك ئالامەتلىرى كۆرۈلۈشكە باشلىغاندا، 40 يىللىق تىزىمغا ئېلىنغان يېمەك-ئىچمەك مۇتەخەسسىسى بولغان ئانىسى، ئۇنىڭدا گليۇتېنغا چىدامسىزلىق بولۇشى مۇمكىنلىكىنى ئېيتتى.
خاررىس «مەن بەزى يېمەكلىكلەرنى يېيىشتىن توختىدىم، ئانام ماڭا يېمەك-ئىچمەك خاتىرىسى تۇتۇشنى ئېيتتى، شۇنداقمۇ قىلدىم، ئەمما نېمە يېسەم ئاشقازىنىم ئاغرىيدىغاندەك ھېس قىلدىم» دېدى.
ئۇ يەنە بىر مەزگىل BRAT يېمەكلىك تەرتىپىنى (بانان، گۈرۈچ، ئالما قىيامى، توست نېنى) سىناپ باقتى.
خاررىس يەنە مۇنداق دېدى: «كېيىن تاللىشىم بەكلا چەكلىنىپ قالدى، چۈنكى ھەر قېتىم تاماق يېسەملا ئاشقازىنىم ئاغرىيتتى. شۇڭا يېمەك-ئىچمەك ئارقىلىق تىزگىنلەشكە تىرىشتىم، كېيىن ئەھۋال يامانلىشىپ كەتتى، ئاغرىق بەك كۈچلۈك بولغاچقا تاماق يېيىشتىن پۈتۈنلەي توختىدىم، شۇ سەۋەبتىن 20 قاداق ئورۇقلاپ كەتتىم.»
ساغلام يېمەك-ئىچمەك ئۈچەي ساغلاملىقى ئۈچۈن مۇھىم بولسىمۇ ھەمدە ئىچى سۈرۈش ۋە قورساق كۆپۈش قاتارلىق ئالامەتلەرنى ياخشىلىسىمۇ، لېكىن بېلاگۇئاردانىڭ ئېيتىشىچە، پەقەت يېمەك-ئىچمەكنىڭلا كرون كېسىلى بىلەن مۇناسىۋەتلىك ياللۇغلىنىش يۈكىنى ساقايتالايدىغانلىقى ياكى كېسەللىكنىڭ كۈچىيىپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئالالايدىغانلىقىنى ئىسپاتلايدىغان ھېچقانداق تەتقىقات يوق ئىكەن.
بېلاگۇئاردا كرون كېسىلىنى داۋالاشنىڭ كېسەللىك ئەھۋالى، بىمارنىڭ باشقا قوشۇمچە كېسەللىكلىرى ۋە ئىلگىرى ئىشلەتكەن دورىلىرىغا باغلىق ئىكەنلىكىنى بىلدۈردى.
گەرچە دوختۇرلار بۈگۈنكى كۈندە كرون كېسىلى ھەققىدە 10 يىل ئىلگىرىكىگە قارىغاندا كۆپ نەرسىلەرنى بىلگەن بولسىمۇ، ئەمما بۇ كېسەلنى يىلتىزىدىن ساقايتىدىغان چارە ھازىرچە يوق.
بېللاگۇئاردا مۇنداق دېدى: «شۇڭا، بىز كرون كېسىلىنى داۋالاش پىلانى ئۈستىدە ئويلانغىنىمىزدا، داۋالاشتىكى ئىككى باسقۇچلۇق ئۇسۇلغا ئەھمىيەت بېرىمىز».
بىرىنچى باسقۇچ بىمارلارنى كېسەللىك ئالامەتلىرى جەھەتتىن ياخشىلاش ھەمدە ئۈچەينى نورمال ھالەتكە كەلتۈرۈش ياكى كېسەللىك مۇساپىسىنى مۇقىملاشتۇرۇشتىن ئىبارەت. ئىككىنچى باسقۇچ بولسا ئەسلىگە كەلتۈرۈش باسقۇچىدۇر.
بېللاگۇئاردا مۇنداق دېدى: «بىز بىمارلارنى ساقايتىشقا ئۈنۈم بەرگەن دورىلارنى ئۇلارنىڭ ئەسلىگە كەلتۈرۈش داۋالاش پىلانى سۈپىتىدە داۋاملاشتۇرىمىز. تەلەيگە يارىشا، بىمارلارنى ساقايتىش ۋە ساغلاملىقىنى ساقلاشتا نۇرغۇن ئۈنۈملۈك دورىلىرىمىز بار، بۇلار Omvoh غا ئوخشاش بىئولوگىيەلىك ماددىلارنى ياكى JAK تورمۇزلىغۇچىلىرىغا ئوخشاش كىچىك مولېكۇلالىق ماددىلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ».
ھاررىسقا دەسلەپتە دىياگنوز قويۇلغاندىن كېيىن، ئۇ ئەھۋالىنى كونترول قىلىش ئۈچۈن تۈرلۈك دورا تەبلىتلىرىنى سىناپ كۆرگەن، بۇ دورىلار بەزى كېسەللىك ئالامەتلىرىنى يوشۇرغان.
ئۇ مۇنداق دېدى: «مەن ھەرگىزمۇ ئۆزۈمنى يۈز پىرسەنت ياخشى ھېس قىلىپ باقمىدىم. دوختۇرلارنىڭ ئادىتى شۇكى، بىر دورا ئۈنۈم بەرمىگۈچە ياكى كېسەللىكتە ياخشىلىنىش كۆرۈلمىگۈچە، سىزنى يېڭى بىر دورىغا ئالماشتۇرمايدۇ».
ئىككى يىللىق دورا سىناقلىرىدىن كېيىن، ئۇ ئاسما ئوكۇل بىلەن داۋالاشنى باشلىغان. بۈگۈنكى كۈندە، ئۇ ھەر ئالتە ھەپتىدە بىر قېتىم ئاسما ئوكۇل سالدۇرىدۇ.
ھاررىس مۇنداق دېدى: «ئىلگىرى ئاسما ئوكۇل تۆت سائەتتىن ئالتە سائەتكىچە داۋاملىشاتتى، بۇ پۈتۈن بىر كۈنۈمنى ئىگىلىگەندەك تۇيۇلاتتى. ئەمما ھازىرقى تاللاشلار بىلەن بۇ جەريان بىر ئاز تېزلىشىپ قالدى، شۇڭا مەن كۈندىلىك تۇرمۇشۇمنى ۋە كۈنۈمنى نورمال داۋاملاشتۇرالايمەن».
ئۇ يەنە مۇنتىزىم بەدەن چېنىقتۇرىدۇ ۋە ئوتتۇرا دېڭىز يېمەك-ئىچمەك ئادىتىگە ئەمەل قىلىدۇ، بۇلارنىڭ ئىككىلىسى ئۇنىڭ كېسەللىك ئالامەتلىرىنى كونترول قىلىشقا ياردەم بېرىدۇ.
ھاررىس مۇنداق دېدى: «بۇ كېسەللىك بىلەن ياشاۋاتقىنىمغا 16 يىل بولدى؛ قايسى يېمەكلىكلەرنىڭ كېسەلنى قوزغىتىدىغانلىقىنى بىلىمەن. مەن نۇرغۇن ماتېرىياللارنى ئارىلاشتۇرۇشنى ياقتۇرمايمەن، شۇڭا يېمەكلىكلىرىم ئىنتايىن ئاددىي ۋە تېتىتقۇسىز بولىدۇ، ئەمما پات-پات قائىدىگە خىلاپلىق قىلىپ قويىدىغان چاغلار بولۇپ تۇرىدۇ».
ئۇ يەنە مۇنداق دېدى: «بۇنىڭدىن 16 يىل ئىلگىرى، مەن بۇ كېسەلگە گىرىپتار بولغان ھېچكىمنى تونۇمايتتىم، بۇ ناھايىتى يالغۇزلۇق ئىدى. ئۆزۈمنى يالغۇز قالغاندەك ھېس قىلاتتىم. ھېچكىم بىلەن مۇڭدىشالمايتتىم».
ئۇ كرون ۋە ئۈچەي ياللۇغى فوندى جەمئىيىتىگە قاتناشقاندىن كېيىن، بۇ ئەھۋال ئۆزگەرگەن. ئۇ ھازىر مەزكۇر فوندى جەمئىيەتنىڭ مۇدىرىيەت ھەيئىتى ئەزاسىدۇر.
ھاررىس مۇنداق دېدى: «ھازىر مەن بېشىمدىن ئۆتكەنلەرنى ئورتاقلاشتىم، كىشىلەرگە سۆزلەپ بەردىم ۋە بۇ ئىش ئۈچۈن مەبلەغ توپلىدىم، بۇ ئەھۋال سىز ئويلىغاندىنمۇ كۆپ ئۇچرايدۇ. بۇ ئانچە جەلپ قىلارلىق كېسەللىك ئەمەس؛ ھەممە ئادەم ئۈچەي ھەرىكىتى ياكى چوڭ تەرەت ھەققىدە سۆزلەشنى خالاپ كەتمەيدۇ. ئەمما مىليونلىغان كىشى بۇنىڭدىن ئازاب چەكمەكتە، مەن باشقا بىمارلارنىڭ ئۆزىنى يالغۇز ھېس قىلىشىنى خالىمايمەن».
ئۇ باشقىلارنى ئەگەر بىرەر ئىشنىڭ ناتوغرا ئىكەنلىكىنى ھېس قىلسا، ئۆزلىرىنىڭ ھوقۇق-مەنپەئەتىنى قوغداشقا ئۈندەيدۇ. ئۇ بۇ ئۇچۇرنى تارقىتىش ئۈچۈن لىللى دورا شىركىتى بىلەن ھەمكارلاشقان.
ئۇ مۇنداق دېدى: «ماڭا دىياگنوز قويۇلۇشى ئۈچۈن ئىككى يىل ۋاقىت كەتتى. شۇنچە ئۇزۇن ۋاقىت ئازاب چەككەندەك ھېس قىلدىم، بەزىدە بۇنى كاللامدىكى خىياللارمىدۇ، مەن بۇلارنى توقۇپ چىقىۋاتقاندىمۇ دەپ ئويلاپ قالاتتىم».
ئۇنىڭ ئېيتىشىچە، كېسەللىك ئەھۋالى رېئاللىق بولسىمۇ، بۇنىڭغا گىرىپتار بولغانلار يەنىلا تولۇق بىر تۇرمۇش كەچۈرەلەيدىكەن.
ئۇ مۇنداق دېدى: «بۇ تۇرمۇشىڭىزنىڭ ئاخىرلاشقانلىقى ئەمەس. سىز يەنىلا ئالغا ئىلگىرىلەيسىز. مەن ھەمىشە ئۈمىدۋار ئادەم بولۇپ كەلدىم، لېكىن بۇ يەردە يەنىلا ئۈمىد بار».
بېللاگۇئاردا بۇنىڭغا قوشۇلدى. ئۇ مۇنداق دېدى: «بىز بىمارلىرىمىزنىڭ ساغلام، نورمال ۋە مەزمۇنلۇق تۇرمۇش كەچۈرۈشىنى ئۈمىد قىلىمىز».
ھاررىسقا تۇنجى قېتىم دىياگنوز قويۇلغاندا، ئۇ يىگىتىنىڭ ئۆزى بىلەن بىرگە قالماسلىقىدىن ياكى تۇرمۇشىنىڭ ئاخىرلىشىشىدىن ئەنسىرىگەن. داۋالاشنىڭ ئۈنۈم بېرىش-بەرمەسلىكىدىكى ئېنىقسىزلىقمۇ كىشىنى بىئارام قىلاتتى.
«ئەمما ھازىر مەن بۇنداق ئويلىماسلىققا تىرىشىمەن. مەن ئۆزۈمنىڭ ھايات ۋاقتىمدا بىرەر داۋالاش چارىسىنىڭ چىقىشىنى ئۈمىد قىلىمەن ھەمدە كۈندىلىك تۇرمۇشىمنى ئادەتتىكىدەك ئۆتكۈزۈشكە، ئۈمىدۋار بولۇشقا ۋە ھاياتنىڭ داۋاملىشىدىغانلىقىنى بىلىشكە تىرىشىمەن» دېدى ھارىس.
ئۇ بىر ئانا بولۇش سۈپىتى بىلەن، بۇ ئەھۋالنى ئادەتتىكى تەبىئىي ئەھۋالغا ئايلاندۇرۇش ۋە كرون كېسىلى بىلەنمۇ يەنىلا ياخشى ياشىغىلى بولىدىغانلىقىنى كۆرسىتىش ئۈمىدىدە ئۆزىنىڭ كېسەللىك ئەھۋالىنى قىزى بىلەن ئورتاقلىشىدۇ.
«مەن قىزىمغا ئۆزۈمدە ئۈچەي ياللۇغى كېسىلى (IBD) بارلىقىنى ئىنتايىن ئوچۇق ئېيتىمەن. بىز ساغلام غىزالىنىشقا تىرىشىمىز، شۇڭا ئەلۋەتتە، ئەگەر مەن شۇنداق غىزالانسام، قىزىممۇ تەبىئىيلا شۇنداق غىزالىنىدۇ؛ ئەمما بۇ پەقەت ساغلام بولۇش ۋە ئۆز بەدىنىڭگە قۇلاق سېلىش ھەققىدىكى ئىش» دېدى ئۇ.
مەنبە: Healthline | Fri, 03 Apr 2026 17:12