ئاددىي بىر قان تەكشۈرۈش پولىپلارنى ۋە دەسلەپكى باسقۇچتىكى توم ئۈچەي راكىنى بايقايدۇ

يېڭى تەجرىبە خاراكتېرلىك قان تەكشۈرۈش ئۇسۇلى DENEB بوغاز-تۈز ئۈچەي راكىنىڭ دەسلەپكى باسقۇچىنى ۋە راكقا ئايلىنىشتىن بۇرۇنقى زەخىملەرنى (پولىپلارنى) بايقاشنىڭ تېخىمۇ ئاددىي، ئوپېراتسىيەسىز يولىنى تەمىنلىشى مۇمكىن.
10-ئاۋغۇست كۈنى «دى لانسېت گاستروئېنتېررولوگىيە ۋە گېپاتولوگىيە» (The Lancet Gastroenterology & Hepatology) ژۇرنىلىدا ئېلان قىلىنغان بۇ قان تەكشۈرۈشنىڭ كۆپ مەركەزلىك دىياگنوز قويۇش تەتقىقاتىدا بايقلىشىچە، DENEB تەكشۈرۈشى 1-، 2- ۋە 3- باسقۇچلۇق بوغاز-تۈز ئۈچەي راكىنىڭ يۈزدىن 92 نى، شۇنداقلا ئىلغار ئادېنومىلارنىڭ (راكقا ئايلىنىشتىن بۇرۇنقى پولىپلارنىڭ) يۈزدىن 81 نى بايقاپ چىققان.
بۇ بىر مۇھىم ئىلگىرىلەش ھېسابلىنىدۇ، چۈنكى بوغاز-تۈز ئۈچەي راكى ئامېرىكادا ئېنىق دىياگنوز قويۇلغان راكلار ئىچىدە ئۈچىنچى ئورۇندا تۇرىدۇ ۋە راك سەۋەبىدىن ئۆلۈش ئەھۋاللىرىنىڭ ئىككىنچى ئاساسلىق سەۋەبىدۇر، ئەمما ئۈچەي ئەينىكى (colonoscopy) بىلەن تەكشۈرۈشكە ئوخشاش ئەنئەنىۋى تەكشۈرۈش ئۇسۇللىرى بەدەنگە زەخىم يەتكۈزۈشى مۇمكىن ھەمدە قولايسىزدۇر.
ھازىر بوغاز-تۈز ئۈچەي راكىنى تەكشۈرۈش ئۈچۈن ئىشلىتىلىۋاتقان قان تەكشۈرۈش ئۇسۇللىرى بار. ئەمما DENEB تەكشۈرۈشىنى پەرقلەندۈرۈپ تۇرىدىغان تەرىپى ئۇنىڭ راكقا ئايلىنىشتىن بۇرۇنقى پولىپلارنى بايقاش ئىقتىدارىدۇر. بۇ پولىپلارنى ئېلىۋېتىش راك شەكىللىنىشنىڭ ئالدىنى ئېلىشقا ياردەم بېرىدۇ.
«سىتى ئوف خوپ» (City of Hope) نىڭ بېكمان تەتقىقات ئىنستىتۇتى مولېكۇلالىق دىياگنوز قويۇش ۋە تەجرىبە خاراكتېرلىك داۋالاش بۆلۈمىنىڭ پىروفېسسورى، قۇرغۇچى مۇدىرى ۋە تەتقىقاتنىڭ بىرلەشمە ئاپتورى دوكتور ئاجاي گوئېل «خېلسلاين» (Healthline) غا بەرگەن باياناتىدا، ئۇلارنىڭ بايقاشلىرىدىكى ئەڭ مۇھىم نۇقتىنىڭ بۇ راكقا ئايلىنىشتىن بۇرۇنقى پولىپلارنىڭ يۈزدىن 81 نى بايقىغانلىقى ئىكەنلىكىنى ئېيتتى.
گوئېل «نۇرغۇن قان ئاساسىدىكى تەكشۈرۈش ئۇسۇللىرى راكنى بايقاشتا ناھايىتى ئۈنۈملۈك، ئەمما بۇ دەسلەپكى باسقۇچتىكى زەخىملەرنى بايقاشتا قىيىنچىلىققا دۇچ كېلىپ كەلگەن ئىدى» دېدى.
تەتقىقاتچىلار خىتاي، ياپونىيە ۋە ئىسپانىيەدىكى ئۈچەي ئەينىكى تەكشۈرۈش پروگراممىلىرىغا قاتناشقان 1500 دىن ئارتۇق قۇرامىغا يەتكەن كىشىنى تەكشۈرۈشكە قاتناشتۇرغان.
DENEB قان تەكشۈرۈشى راكقا ئايلىنىشتىن بۇرۇنقى پولىپلارنى بايقاشتىن سىرت، ئومۇمىي بوغاز-تۈز ئۈچەي راكىنىڭ يۈزدىن 91 نى، شۇنداقلا 1-، 2- ۋە 3- باسقۇچلۇق راكلارنىڭ يۈزدىن 92 نى بايقاپ چىققان.
گوئېل «ئەگەر بۇ بايقاشلار كەلگۈسىدىكى تەكشۈرۈش تەتقىقاتلىرىدا جەزملەشتۈرۈلسە، DENEB غا ئوخشاش قان تەكشۈرۈش ئۇسۇلى بىزنىڭ بوغاز-تۈز ئۈچەي راكىنى پەقەت بالدۇر بايقاشتىن ھالقىپ، بەزى راكلارنىڭ تەرەققىي قىلىشىنىڭ ئەمەلىي ئالدىنى ئېلىشىمىزغا ياردەم بېرىشى مۇمكىن» دېدى.
ئامېرىكا راك جەمئىيىتى (ACS) نىڭ نۆۋەتتىكى بوغاز-تۈز ئۈچەي راكىنى تەكشۈرۈش قوللانمىسىدا يەنىلا تەكشۈرۈشنىڭ ئالتۇن ئۆلچىمى دەپ قارىلىۋاتقان ئۈچەي ئەينىكى ۋە چوڭ تەرەتنى ئاساس قىلغان خىمىيەلىك ئىممۇنىتېتلىق تەكشۈرۈش (FIT) قاتارلىق ئۇسۇللار بار.
Shield غا ئوخشاش قان تەكشۈرۈش ئۇسۇللىرىمۇ بار. ئەمما ئۇلار ئالدىن تاللىنىدىغان تەكشۈرۈش ئۇسۇللىرى ئەمەس. ئامېرىكا راك جەمئىيىتى بۇ ئۇسۇللارنىڭ پەقەت كىشىلەر ئۈچەي ئەينىكى ياكى چوڭ تەرەتنى ئاساس قىلغان تەكشۈرۈشلەرنى قوبۇل قىلىشنى خالىمىغاندا ئاندىن ئىشلىتىلىشى كېرەكلىكىنى بىلدۈرمەكتە.
نۆۋەتتە Shield تەكشۈرۈشى ئامېرىكا يېمەكلىك ۋە دورا نازارەت قىلىپ باشقۇرۇش ئىدارىسى (FDA) تەرىپىدىن تەستىقلانغان بىردىنبىر ئۇسۇل ھېسابلىنىدۇ. گەرچە بۇ ئۇسۇلنىڭ بوغاز-تۈز ئۈچەي راكىنى بايقاش ئۈنۈمى يۈزدىن 83 ئەتراپىدا بولسىمۇ، ئەمما راكقا ئايلىنىشتىن بۇرۇنقى پولىپلارنى بايقاش ئۈنۈمى پەقەت يۈزدىن 13 تۇر.
DENEB تەكشۈرۈشى Shield غا قارىغاندا تېخىمۇ سەزگۈر بولۇپ، بولۇپمۇ راكقا ئايلىنىشتىن بۇرۇنقى پولىپلارنى بايقاشتا تېخىمۇ ئۈنۈملۈكتۇر.
گوئېل «تېخىمۇ چوڭ پۇرسەت بولسا تەكشۈرۈشنى تېخىمۇ ئاددىي ۋە قولايلاشتۇرۇشتىن ئىبارەت. بىر قان تەكشۈرۈش ئۇسۇلى كۈندىلىك تەكشۈرۈشلەرگە كىرگۈزۈلسە، ئۈچەي ئەينىكى تەكشۈرۈشى قىلىشقا تېگىشلىك كىشىلەرنى، بولۇپمۇ ئەنئەنىۋى تەكشۈرۈشتىن قاچىدىغان كىشىلەرنى ئېنىقلاپ چىقىشقا ياردەم بېرىدۇ» دېدى.
كېتان تانكى (دوكتور، كالىفورنىيە شتاتى لۇڭ بېيچتىكى لۇڭ بېيچ تېببىي مەركىزى مېمورىيال كېيەر تود راك ئىنستىتۇتىنىڭ مەقەت ۋە تۈز ئۈچەي تاشقى كېسەللىكلەر دوختۇرى) بۇ تەتقىقاتقا قاتناشمىغان بولۇپ، ئۇ ھېلسا لايىن (Healthline) غا مۇنداق دېدى: «ئەگەر بۇ نەتىجىلەرنى تەكرارلاش مۇمكىن بولسا، كلىنىكا دوختۇرلىرى مەقەت ۋە تۈز ئۈچەي راكىنى تەكشۈرۈشتە قان تەكشۈرۈش ئۇسۇلىنى كەڭ كۆلەمدە ئىشلىتىشكە ۋە ئادەتتىكى خەتەر گۇرۇپپىسىدىكى كىشىلەرنىڭ كۆپىنچىسى ئۈچۈن دائىملىق ئۈچەي ئەينىكى تەكشۈرۈشىدىن ساقلىنىشقا بىر قەدەم يېقىنلاشقان بولىدۇ.»
بۇ قان تەكشۈرۈش يەنە ئۈچەي ئەينىكى تەكشۈرۈشىنىڭ ئورنىنى ئېلىشنى مەقسەت قىلمايدۇ. گويېل ئۈچەي ئەينىكى تەكشۈرۈشىنىڭ يەنىلا ئەڭ ئۈزۈل-كېسىل تەكشۈرۈش ئۇسۇلى ئىكەنلىكىنى، چۈنكى ئۇنىڭ راكتىن ئىلگىرىكى زەخىملىنىشنى ھەم بايقىيالايدىغان ھەم ئېلىپ تاشلىيالايدىغانلىقىنى تىلغا ئالدى. قان تەكشۈرۈشنىڭ يوشۇرۇن قىممىتى تېخىمۇ كۆپ كىشىلەرنى تەكشۈرۈش مۇساپىسىگە جەلپ قىلىشتا.
مەقەت ۋە تۈز ئۈچەي راكىنى تەكشۈرۈش ئىنتايىن مۇھىم، چۈنكى بۇ خىل راك كېسەللىكىنىڭ نىسبىتى، بولۇپمۇ 50 ياشتىن تۆۋەنلەر ئارىسىدا ئۆرلەۋاتىدۇ. بۇ يەنە ھازىر ئامېرىكانىڭ مۇشۇ ياش گۇرۇپپىسىدىكىلەردە راك سەۋەبىدىن ئۆلۈشنىڭ بىرىنچى نومۇرلۇق سەۋەبىگە ئايلاندى.
مەقەت ۋە تۈز ئۈچەي راكى بولسا مەقەت ياكى تۈز ئۈچەيدە پەيدا بولغان ھەر قانداق راكنى كۆرسىتىدۇ.
دائىملىق تەكشۈرۈشمۇ ناھايىتى مۇھىم، چۈنكى دەسلەپكى باسقۇچتىكى مەقەت ۋە تۈز ئۈچەي راكى ئادەتتە تىپىك ئالامەتلەرنى پەيدا قىلمايدۇ.
راكتىن ئىلگىرىكى گۆش ئۆسۈكچىلىرىنى بالدۇر بايقىغاندا ۋە ئېلىپ تاشلىغاندا، راكنىڭ يامراپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئالغىلى بولىدۇ. شۇنداقلا ئەگەر راك مەۋجۇت بولسا، بالدۇر دىياگنوز قويۇش داۋالاشنى ئاسانلاشتۇرىدۇ ۋە نەتىجىنى تېخىمۇ ياخشى قىلىدۇ.
20-ئاۋغۇست كۈنى «جامائا نېتۋورك» (JAMA Network) ژۇرنىلىدا ئېلان قىلىنغان بىر تەتقىقاتقا ئاساسلانغاندا، مەقەت ۋە تۈز ئۈچەي راكىنى تەكشۈرتكەن كىشىلەرنىڭ بۇ كېسەللىك سەۋەبىدىن ئۆلۈش خەۋپى %43 تىگىچە تۆۋەنلەيدۇ. بۇ سىتوتكولم-گوتلاند تەكشۈرۈش پىلانىنىڭ 14 يىللىق ئىز قوغلاپ تەكشۈرۈش سانلىق مەلۇماتىغا ئاساسلانغان.
گەرچە تېخىمۇ كۆپ تەتقىقاتقا ئېھتىياجلىق بولسىمۇ، لېكىن بۇ نەتىجىلەر مەقەت ۋە تۈز ئۈچەي راكىنى تەكشۈرۈشنىڭ بۇ كېسەللىككە گىرىپتار بولغان كىشىلەر ئۈچۈن داۋالاش نەتىجىسىنى ياخشىلايدىغانلىقىنى كۆرسىتىپ بەردى.
تانكى مۇنداق دېدى: «بالدۇر قوزغىلىدىغان مەقەت ۋە تۈز ئۈچەي راكى تېخىمۇ ئومۇملىشىپ، راك پەيدا بولۇشىدا ئېنىق خەتەرلىك ئامىللىرى يوق كىشىلەرگىمۇ تەسىر قىلىۋاتقانلىقتىن، بىز تېخىمۇ ياش كىشىلەرنى تەكشۈرۈشنى باشلىشىمىز كېرەك.»
ئۇ يەنە مۇنداق دېدى: «شۇڭلاشقا بىز باھاسى ئەرزان، تېخىمۇ قولايلىق بولغان تەكشۈرۈش ئۇسۇللىرىغا جىددىي ئېھتىياجلىق. قان ۋە تەرەتنى ئاساس قىلغان تەكشۈرۈش سىناقلىرى بۇ ئېھتىياجغا جاۋاب بېرىدۇ، شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا ئۈچەي ئەينىكى دوختۇرلىرىنىڭ دىققىتىنى يۇقىرى خەتەرلىك بىمارلارغا ۋە قان ياكى تەرەت تەكشۈرۈشى نورمال چىقمىغان، تېخىمۇ ئىلگىرىلىگەن ھالدا تەكشۈرۈشكە ئېھتىياجلىق كىشىلەرگە مەركەزلەشتۈرۈشىگە شارائىت يارىتىپ بېرىدۇ. مۇشۇنىڭغا ئوخشاش ئېلان قىلىنغان ھەر بىر تەتقىقات بىر ئىلگىرىلەشتۇر.»
مەنبە: Healthline | Sat, 29 Aug 2026 09:54