سوزۇلما خاراكتېرلىك ئاغرىقمۇ؟ تەتقىقاتتا بايقىلىشىچە مېلاتونىن ئاغرىقنى مەلۇم دەرىجىدە يېنىكلىتىشى مۇمكىن

ناچار ئۇيقۇ ۋە ئاغرىق دائىم بىر-بىرىگە تەسىر كۆرسىتىدۇ. ئاغرىق ئۇخلاشنى قىيىنلاشتۇرسا، ئۇيقۇسىزلىق ئاغرىقنى تېخىمۇ كۈچەيتىۋېتىدۇ.
تەتقىقاتلار ئۇيقۇسىزلىقنى ياللۇغنىڭ كۆپىيىشى ۋە ئاغرىقنى كونترول قىلىش سىستېمىسىنىڭ ئاجىزلىشىشى بىلەن باغلىدى. بۇ مۇناسىۋەت تەتقىقاتچىلارنىڭ ئۇيقۇ-ئويغاقلىق دەۋرىيلىكىنى تەڭشەيدىغان بىر خىل ھورمون بولغان مېلاتونىننىڭ ئاغرىقنى باشقۇرۇشقىمۇ ياردىمى بولىدىغان-بولمايدىغانلىقىنى تەتقىق قىلىشقا باشلىشىدىكى بىر سەۋەبتۇر.
«ئاغرىق» (PAIN) ژۇرنىلىدا 30-ئىيۇن ئېلان قىلىنغان بىر تۈرلۈك تەتقىقاتتا بايقىلىشىچە، مېلاتونىن تولۇقلىمىسى ئاستا خاراكتېرلىك مۇسكۇل-سۆڭەك ئاغرىقىنى پەسەيتىشتە ئىبۇپروفېن ۋە ئاسپىرىنغا ئوخشاش رېتسېپسىز سېتىلىدىغان ئاغرىق توختىتىش دورىلىرىغا ئوخشاش ئۈنۈم بەرگەن.
تەتقىقاتتا ئۈچ ئاي ياكى ئۇنىڭدىن ئۇزۇن داۋاملىشىدىغان ئاستا خاراكتېرلىك ئاغرىق بىلەن بىللە، تىز ۋە يوتا بوغۇمىنى ئالماشتۇرۇش، ئومۇرتقا ئوپېراتسىيەسى ۋە سۇنۇق قاتارلىق ئەھۋاللار بىلەن مۇناسىۋەتلىك ئوپېراتسىيەدىن كېيىنكى جىددىي خاراكتېرلىك، قىسقا مۇددەتلىك ئاغرىقلار تەكشۈرۈپ چىقىلغان. تەتقىقات نەتىجىسى تۆۋەندىكىچە.
تەتقىقاتچىلار مېلاتونىننىڭ ئۈنۈمى ئاغرىقنىڭ تۈرىگە باغلىق بولۇشى مۇمكىن دەپ قارىدى.
ئاستا خاراكتېرلىك ئاغرىقلارغا نىسبەتەن، مېلاتونىننىڭ ئاغرىق پەسەيتىش ئۈنۈمى ئادەتتىكى ئاغرىق توختىتىش دورىلىرى بىلەن تەڭلەشكەن. ئوپېراتسىيەدىن كېيىنكى ئاغرىقلاردا بولسا نەتىجە ئۇنچە ئېنىق بولمىغان.
تەتقىقاتنىڭ ئاساسلىق ئاپتورى، سىدنېي ئۇنىۋېرسىتېتى ساغلاملىق پەنلىرى فاكۇلتېتىنىڭ فىزىكا بىلەن داۋالاش تەتقىقاتچىسى ۋە دوكتورلۇق كاندىداتى كاڭچاۋ ۋۇ مېلاتونىننىڭ ئاغرىقنى پەسەيتىشكە ياردەم بېرىدىغان ئىككى خىل ئۇسۇلىنى چۈشەندۈردى. بىرىنچىسى، ھورموننىڭ ئۆزىدىكى تەركىبلەر بىلەن مۇناسىۋەتلىك.
كاڭچاۋ ۋۇ «ساغلاملىق لىنىيەسى» (Healthline) تورىغا مۇنداق دېدى: «مېلاتونىننىڭ ئوكسىدلىنىشقا قارشى تۇرۇش ۋە ياللۇغ قايتۇرۇش قاتارلىق ئۆزىگە خاس ئاغرىق پەسەيتىش خۇسۇسىيەتلىرى بولۇشى مۇمكىن، بۇلار ئاغرىق جەريانىدا ئىنتايىن مۇھىم ئۈنۈمگە ئىگە.»
يەنە بىر خىل ئۇسۇل بولسا ۋاسىتىلىك بولۇپ، كاڭچاۋ ۋۇ بۇ ھەقتە توختىلىپ: «مېلاتونىن كىشىلەرنىڭ ئۇيقۇسىنى ياخشىلاپ، كەيپىياتىنى كۆتۈرىدۇ، ھەرىكەت قىلىش ئىقتىدارىنى ئاشۇرىدۇ، ئاغرىق بىلەن مۇناسىۋەتلىك تەشۋىش ۋە چۈشكۈنلۈكنى ئازايتىدۇ ھەمدە كۈندۈزى كىشىلەرنىڭ ئاكتىپ بولۇشىغا ياردەم بېرىدۇ. بۇلارنىڭ ھەممىسى بىرلىشىپ ئاغرىقنىڭ دەرىجىسىنى تۆۋەنلىتىدۇ» دېدى.
كاڭچاۋ ۋۇنىڭ ئېيتىشىچە، بۇنىڭدىكى پەرقلەر ھەر بىر ئاغرىق تۈرىنىڭ تۈپ سەۋەبى بىلەن مۇناسىۋەتلىك ئىكەن.
ئۇ يەنە مۇنداق دېدى: «ئوپېراتسىيەدىن كېيىنكى ئاغرىق تېخىمۇ جىددىي بولىدۇ. ئاستا خاراكتېرلىك مۇسكۇل-سۆڭەك ئاغرىقى بولسا ناچار ئۇيقۇ، ياللۇغلىنىش ۋە نېرۋا سىستېمىسىنىڭ سەزگۈرلۈكى قاتارلىق ئۇزۇن مۇددەتلىك ئەھۋاللار بىلەن مۇناسىۋەتلىك. بىزنىڭ ئاستا خاراكتېرلىك ئاغرىق بىلەن ئوپېراتسىيەدىن كېيىنكى ئاغرىق گۇرۇپپىلىرى ئارىسىدا مېلاتونىننىڭ ئۈنۈمىدە پەرقلەرنى كۆرۈشىمىزنىڭ سەۋەبىمۇ مۇشۇ بولۇشى مۇمكىن.»
شۇنداقتىمۇ، تەتقىقاتچىلار مېلاتونىننى نۆۋەتتىكى ئاغرىقنى داۋالاش ئۇسۇللىرىنىڭ ئورنىنى باسقۇچى ئەمەس، بەلكى قوشۇمچە تاللاش دەپ قارايدۇ.
كاڭچاۋ ۋۇ: «بولۇپمۇ ئۇيقۇ مەسىلىسى بىللە كۆرۈلگەندە، مېلاتونىن ئاستا خاراكتېرلىك مۇسكۇل-سۆڭەك ئاغرىقىنى داۋالاشتا مەۋجۇت داۋالاش ئۇسۇللىرىغا قوشۇمچە قىلىنىشى مۇمكىن» دېدى.
ئۇنىڭ ئەسكەرتىشىچە، بۇ ھەقتە يەنىلا ئەڭ مۇۋاپىق مىقدار ۋە ئۇزۇن مۇددەتلىك ئىشلىتىش ئۈنۈمى توغرىسىدا ئېنىق خۇلاسە يوق ئىكەن.
كاڭچاۋ ۋۇ ئاغرىق ئۈچۈن مېلاتونىن ئىشلىتىشنى ئويلىشىۋاتقانلارنىڭ ئالدى بىلەن دوختۇرى بىلەن ئۇيقۇ مەسىلىسى توغرىسىدا مەسلىھەتلىشىشى كېرەكلىكىنى تەۋسىيە قىلدى.
ئۇ يەنە: «مېلاتونىننىڭ ئۇيقۇسىزلىقنى قىسقا مۇددەت داۋالاشتىكى ئۈنۈمى ئاللىقاچان ئىسپاتلانغان. ھازىرقى پاكىتلارغا ئاساسلانغاندا، مېلاتونىننى قىسقا مۇددەت ۋە تۆۋەن مىقداردا ئىشلەتكەندە بىخەتەر ئىكەنلىكى جەزملەشتۈرۈلگەن» دېدى.
كاڭچاۋ ۋۇ تەتقىقات نەتىجىسىگە ئاساسەن، قىسقا مۇددەتلىك ئىشلىتىشنىڭ 3 ئايدىن كەم، تۆۋەن مىقدارنىڭ 5 مىللىگرامدىن ئاز بولىدىغانلىقىنى، تەتقىقاتقا كىرگۈزۈلگەن سىناقلارنىڭ كۆپىنچىسىدە 3 مىللىگرام ئىشلىتىلگەنلىكىنى تىلغا ئالدى.
ئاغرىق ھېس قىلىۋاتقان، ئەمما ئۇيقۇسىدا مەسىلە بولمىغان كىشىلەرگە نىسبەتەن، ئۇ مېلاتونىننى باشلاشتىن بۇرۇن دوختۇرى بىلەن مەسلىھەتلىشىشنى تەۋسىيە قىلدى.
مېلاتونىن ئادەتتە بىخەتەر دەپ قارىلىدۇ، ئەمما ئۇنىڭ قوشۇمچە تەسىرى بولۇشى مۇمكىن. ۋۇنىڭ تەتقىقاتىدا ئاغرىق ئۈچۈن قوشۇمچە ئوزۇقلۇق ئىشلەتكەن بىمارلاردىكى قوشۇمچە تەسىرلەر ئانالىز قىلىنغان.
«مېلاتونىننىڭ ئەڭ كۆپ كۆرۈلىدىغان قوشۇمچە تەسىرى باش ئاغرىقى، كۆڭلى ئېلىشىش ۋە كۈندۈزلۈك ئۇيقۇ بېسىش بولدى،» دېدى ۋۇ. «ئەمما مېلاتونىننىڭ قوشۇمچە تەسىر نىسبىتى پلاسېبو گۇرۇپپىسى بىلەن ئوخشاش چىقتى.»
يەنى مېلاتونىن ئىستېمال قىلغان كىشىلەر مەلۇم قىلغان قوشۇمچە تەسىرلەرنىڭ نىسبىتى پلاسېبو ئىستېمال قىلغانلار بىلەن ئوخشاش بولغان.
ۋۇنىڭ يۇقىرىقى كۆرسەتمىسى مېلاتونىننى ئاغرىققا ئىشلىتىش بىلەنلا چەكلىنىدۇ. مېلاتونىننىڭ كىشىلەرنىڭ ئىشلىتىش سەۋەبىدىن قەتئىينەزەر تېخىمۇ كەڭ چەكلىمىلىرى بار.
دۆلەتلىك ساغلاملىق ئىنستىتۇتلىرى (NIH) نىڭ ئېيتىشىچە، ھامىلدارلار ياكى بالا ئېمىتىۋاتقانلار مېلاتونىن ئىشلەتمەسلىكى كېرەك.
بەزى ساغلاملىق مەسىلىسى بارلار، جۈملىدىن رېوماتىزم خاراكتېرلىك بوغۇم ياللۇغى، شۇنداقلا بۆرەك ياكى جىگەرگە تەسىر يەتكۈزىدىغان كېسەللىكلىرى بولغانلار ئالدى بىلەن سەھىيە مۇتەخەسسىسىنىڭ ماقۇللىقىنى ئالماي تۇرۇپ ئۇنى ئىستېمال قىلماسلىقى كېرەك.
مېلاتونىن باشقا دورىلار ۋە قوشۇمچە ئوزۇقلۇقلار بىلەن تەسىرلىشىپ كېتىشى مۇمكىن بولغاچقا، رېتسېپلىق ياكى رېتسېپسىز دورا ئىستېمال قىلىۋاتقان ھەر قانداق كىشى ئۇنى قوشۇشتىن بۇرۇن دوختۇرى بىلەن سۆزلىشىشى كېرەك.
مېلاتونىن مېڭە ئاستى بېزى تەرىپىدىن تەبىئىي ئىشلەپچىقىرىلىدىغان بىر خىل ھورموندۇر. ئۇ ئۇيقۇ بىلەن ئويغاقلىق دەۋرىنى تەڭشەيدۇ، قاراڭغۇ چۈشكەندە كۆپىيىدۇ ۋە كۈندۈزى ئازىيىدۇ.
سۈنئىي مېلاتونىن قوشۇمچە ئوزۇقلۇقلىرى بۇ تەسىرنى تەقلىد قىلىدۇ، كىشىلەر ئادەتتە ئۇخلاشقا تەسلىك تارتىش، ئۇيقۇسى بۇزۇلۇش ياكى بەك بالدۇر ئويغىنىپ كېتىش مەسىلىلىرى بولغاندا ئۇنى ئىستېمال قىلىدۇ.
ئۇيقۇ يېتىشمەسلىك ئومۇمىي بىر مەسىلە. كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە تىزگىنلەش مەركىزى (CDC) نىڭ سانلىق مەلۇماتىغا ئاساسلانغاندا، 2022-يىلى ئامېرىكانىڭ قۇرامىغا يەتكەنلەرنىڭ تەخمىنەن %37 ي تەۋسىيە قىلىنغان 7 سائەتلىك ئۇيقۇغا ئېرىشەلمىگەن.
ئامېرىكادا، يېمەكلىك ۋە دورا نازارەت قىلىپ باشقۇرۇش ئىدارىسى (FDA) مېلاتونىن بازارغا سېلىنىشتىن بۇرۇن ئۇنىڭ بىخەتەرلىكى ۋە ئۈنۈمىنى تەستىقلىمايدۇ ياكى سىناق قىلمايدۇ.
قوشۇمچە ئوزۇقلۇقلار دورا سۈپىتىدە ئەمەس، بەلكى يېمەكلىك سۈپىتىدە باشقۇرۇلىدۇ، بۇ مەھسۇلاتلارنىڭ بىخەتەرلىكىگە ئىشلەپچىقارغۇچىلارنىڭ مەسئۇل بولۇشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
قوشۇمچە ئوزۇقلۇق ساھەسىدىكى بىر تەشكىلات بولغان مەسئۇلىيەتچان ئوزۇقلىنىش كېڭىشى (CRN) خېلتلاين (Healthline) غا ئېيتىشىچە، يېڭى تەتقىقاتلار ئۇنىڭ ساغلام ئۇيقۇدىن باشقا ئىشلىتىش ئورۇنلىرىنى كۆرسەتكەن بولسىمۇ، ئەمما يېمەكلىك قوشۇمچە ئوزۇقلۇقلىرى «كېسەللىكنى داۋالاش، ساقايتىش ياكى ئالدىنى ئېلىش» ئۈچۈن ئەمەس.
مەسئۇلىيەتچان ئوزۇقلىنىش كېڭىشى (CRN) نىڭ ئالاقە ئىشلىرى مۇئاۋىن رەئىسى جېف ۋېنتۇرا سوزۇلما خاراكتېرلىك ئاغرىق ياكى داۋاملىق ئۇيقۇ قىيىنچىلىقى بار ھەر قانداق كىشىنىڭ «ئەڭ مۇۋاپىق داۋالاش پىلانىنى بېكىتىش ئۈچۈن سەھىيە مۇتەخەسسىسى بىلەن مەسلىھەتلىشىشى كېرەكلىكىنى» ئېيتتى.
مېلاتونىن ئادەتتە قىسقا مۇددەتلىك ئىشلىتىشكە تەۋسىيە قىلىنىدۇ، گەرچە دۆلەتلىك ساغلاملىق ئىنستىتۇتلىرى (NIH) «مېلاتونىننى ئۇزۇن مۇددەت تولۇقلاپ ئىشلىتىشنىڭ بىخەتەرلىكى ھەققىدە ئۇچۇرلار كەمچىل» دەپ بىلدۈرگەن بولسىمۇ.
ئۇزۇن مۇددەتلىك ئىشلىتىش مۇتەخەسسىسلەرنىڭ يېتەكچىلىكىگە موھتاج. بۇ تەتقىقاتتا ئانالىز قىلىنغان سىناقلاردا داۋالاش مۇددىتى تۆت ھەپتىدىن ئۈچ ئايغىچە بولغان.
2025-يىللىق ئامېرىكا يۈرەك جەمئىيىتىنىڭ (AHA) ئىلمىي يىغىنىدا ئېلان قىلىنغان يېقىنقى بىر تۈرلۈك نازارەت تەتقىقاتىدا ئۇيقۇسىزلىق كېسىلى بار كىشىلەرنىڭ مېلاتونىننى بىر يىلدىن ئارتۇق ئىشلىتىشى بىلەن يۈرەك زەئىپلىشىش دىياگنوزى قويۇلۇش ۋە دوختۇرخانىدا يېتىش نىسبىتىنىڭ يۇقىرىلىشى ئوتتۇرىسىدا باغلىنىش بارلىقى كۆرسىتىلدى. ئەمما تەتقىقاتچىلار بۇ باغلىنىشنى بىۋاسىتە سەۋەب-نەتىجىلىك مۇناسىۋەت دەپ ئاتاشتىن ساقلاندى.
شۇنداقتىمۇ كۆپ ساندىكى مۇتەخەسسىسلەر مېلاتونىننى ئۇيقۇغا ياردەم بېرىش ۋاسىتىسى سۈپىتىدە ئۇزۇن مۇددەت ئىشلىتىشتىن ساقلىنىشنى تەۋسىيە قىلىدۇ. ئەگەر ساغلام ئۇيقۇ ئادەتلىرىگە ئەمەل قىلىشمۇ ئۇيقۇڭىزنىڭ ياخشىلىنىشىغا ياردەم قىلالمىسا، بۇ مەسىلىدە دوختۇر بىلەن مەسلىھەتلىشىشىڭىز زۆرۈر بولۇشى مۇمكىن.
مەنبە: Healthline | Wed, 01 Jul 2026 17:03