قەھۋە ئۈچەي مىكرو ئورگانىزملىرىنى ئۆزگەرتىش ئارقىلىق بېسىمنى يېنىكلىتىشى مۇمكىن (ھەتتا كوفېئىنسىز قەھۋەمۇ شۇنداق)

سىزنىڭ ئەتىگەنلىك بىر پىيالە قەھۋەيىڭىز پەقەت بىر خىل روھلاندۇرۇش ئادىتىدىنلا ئىبارەت بولماسلىقى مۇمكىن.
ئېيرلاندىيە ئاپې مىكروبىيوم (APC Microbiome Ireland) تەتقىقات مەركىزىنىڭ يېڭى تەتقىقاتىغا ئاساسلانغاندا، كوفېئىنلىق ۋە كوفېئىنسىز قەھۋەنىڭ ھەر ئىككىلىسى ئۈچەي-مىڭە ئوقىغا تەسىر كۆرسىتىش ئارقىلىق كەيپىياتنى ياخشىلايدۇ ۋە بېسىمنى تۆۋەنلىتىدۇ.
تەتقىقاتچىلار 31 نەپەر دائىملىق قەھۋە ئىچكۈچى ۋە 31 نەپەر قەھۋە ئىچمەيدىغان كىشىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان 62 چوڭ ئادەمنى تەكشۈرگەن بولۇپ، پىسخىكىلىق باھالاش، يېمەك-ئىچمەك ئىز قوغلاش، شۇنداقلا تەرەت ۋە سىيدۇق ئەۋرىشكىسى ئارقىلىق ئۈچەي مىكروبلىرى ۋە كەيپىياتتىكى ئۆزگىرىشلەرنى تەھلىل قىلغان.
كۈنىگە 3 تىن 5 پىيالىگىچە قەھۋە ئىچىدىغان دەپ بېكىتىلگەن قەھۋە ئىچكۈچىلەر ئالدى بىلەن ئىككى ھەپتە قەھۋە ئىچىشتىن توختىغان بولۇپ، بۇ ئۈچەيدىكى ماددا ئالمىشىش مەھسۇلاتلىرىدا كۆرۈنەرلىك ئۆزگىرىش پەيدا قىلغان.
قەھۋە قايتىدىن بېرىلگەن قارىغۇلارچە سىناقتا، يېرىمى كوفېئىنلىق، قالغان يېرىمى كوفېئىنسىز قەھۋە ئىچكەن. ھەر ئىككى گۇرۇپپىدىكىلەرنىڭ بېسىم، چۈشكۈنلۈك ۋە چاچراڭغۇلۇق ھېسسىياتى تۆۋەنلىگەن بولۇپ، بۇ قەھۋەنىڭ پايدىسىنىڭ پەقەت كوفېئىن بىلەنلا چەكلەنمەيدىغانلىقىنى كۆرسىتىپ بەرگەن.
تەتقىقاتچىلار يەنە ھەزىم قىلىش ۋە ئىممۇنىتېت ئىقتىدارىغا مۇناسىۋەتلىك ئالاھىدە ئۈچەي باكتېرىيەلىرىنىڭ كۆپەيگەنلىكىنى كۆزەتكەن.
كوفېئىنسىز قەھۋە ئۆگىنىش ۋە ئەستە تۇتۇش قابىلىيىتىنى ياخشىلاش بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولغان بولسا، كوفېئىنلىق قەھۋە ئەندىشىنى ئازايتىش، دىققەتنى تېخىمۇ مەركەزلەشتۈرۈش ۋە ياللۇغنى تۆۋەنلىتىش بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولۇپ، ئىككىسىنىڭ پەرقلىق ئەمما بىر-بىرىنى تولۇقلايدىغان تەسىرىنى نامايان قىلغان.
كوكو پىئېررېل بولسا كىنىشكىلىق بىر گەۋدىلەشكەن ئوزۇقلۇقشۇناس ۋە «ئېت شېد گلوۋ» (Eat Shed Glow) نىڭ قۇرغۇچىسى بولۇپ، ئۇ بۇ تەتقىقاتقا قاتناشمىغان.
ئۇ «خېلثلاين» (Healthline) غا بەرگەن باياناتىدا، بۇ تەتقىقاتنىڭ ئۈچەي ساغلاملىقى مۇتەخەسسىسلىرىنىڭ كۆپ يىللىق كلىنىكىلىق تەجرىبىلىرىدە كۆرگەنلىرىنى، يەنى قەھۋەنىڭ بىر خىل فۇنكسىيەلىك ئىچىملىك ئىكەنلىكىنى تۇنجى قېتىم جەزملەشتۈرگەنلىكىنى ئېيتقان.
«قەھۋە پولىفېنول دەپ ئاتىلىدىغان ئۆسۈملۈك بىرىكمىلىرى ۋە مېلانوئىدىن دەپ ئاتىلىدىغان تالاغا ئوخشاش مولېكۇلالار ئارقىلىق ئۈچەي مىكروبلىرىڭىزنى ئوزۇقلۇق بىلەن تەمىنلەيدۇ» دەپ چۈشەندۈرگەن پىئېررېل.
«ئۈچەي باكتېرىيەلىرىڭىز بۇلارنى ئېچىتىپ قىسقا زەنجىرسىمان ياغ كىسلاتاسىغا ئايلاندۇرىدۇ، بۇلار ئاداشقان نېرۋا (vagus nerve) ئارقىلىق مىڭىگە بىۋاسىتە سىگنال ئەۋەتىدۇ.»
پىئېررېل ئۈچەينى بىرىنچى مىڭە بىلەن توختىماي ئالاقە قىلىپ تۇرىدىغان ئىككىنچى مىڭە دەپ قاراشنى تەۋسىيە قىلغان بولۇپ، قەھۋەنىڭ ھەر كۈنى ئەتىگەندە ئىككىنچى مىڭىگە ئەۋەتىلىدىغان ئەڭ كۈچلۈك ئۇچۇرلارنىڭ بىرى ئىكەنلىكىنى بىلدۈرگەن.
«كوفېئىن مىڭىدىكى ئادېنوزىن قوبۇللىغۇچلىرىنى توسۇپ ھوشيارلىقنى ئاشۇرىدۇ، شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا ئاشقازان كىسلاتاسى ۋە ئۈچەينىڭ ھەرىكەتچانلىقىنى غىدىقلايدۇ» دەپ چۈشەندۈرگەن ئۇ.
«قەھۋە سىزنىڭ ماددا ئالمىشىشىڭىز بىلەن زېھنىڭىزنىڭ سۈزۈكلۈكىنى ماسلاشتۇرىدىغان ساناقلىق كۈندىلىك ئادەتلەرنىڭ بىرى، دەل مۇشۇ نۇقتا ئۇنى ئۈچەي-مىڭە ئوقىدىكى ئىنتايىن كۈچلۈك بىر رولچىغا ئايلاندۇرىدۇ.»
كىشىلەر قەھۋەنىڭ زېھىننى ئۆتكۈر قىلىش رولىنى دائىم كوفېئىن بىلەن باغلايدۇ. ئەمما، بۇ تەتقىقات شۇنى كۆرسىتىپ بەردىكى، بېسىمنى تۆۋەنلىتىش، ئۆگىنىشنى ئىلگىرى سۈرۈش ۋە ئەستە تۇتۇش قابىلىيىتىنى ياخشىلاش جەھەتتە، كوفېئىنسىز قەھۋەنىڭمۇ ئۆزىگە خاس ئەۋزەللىكلىرى بار.
پىئېررېل شۇنى كۆرسىتىپ ئۆتكەنكى: «قەھۋە مەيلى كوفېئىنلىق ياكى كوفېئىنسىز بولسۇن، تەركىبىدىكى پولىفېنوللار ياللۇغنى تۆۋەنلىتىدۇ؛ سوزۇلما خاراكتېرلىك تۆۋەن دەرىجىلىك ياللۇغ كەيپىيات چۈشكۈنلۈكى ۋە ئەندىشىنىڭ ئەڭ كۆپ سەل قارىلىدىغان سەۋەبلىرىنىڭ بىرىدۇر.»
«ئاشۇ ئوخشاش پولىفېنوللار ئۈچەي باكتېرىيەلىرى تەرىپىدىن ئېچىتىلىپ، بۇتىراتقا ئوخشاش قىسقا زەنجىرسىمان ياغ كىسلاتالىرىغا ئايلىنىدۇ، بۇلار ئۈچەي توسىقىنى كۈچەيتىپ، مىڭىگە بارىدىغان ياللۇغلىنىش سىگناللىرىنى جىمىقتۇرىدۇ.»
قەھۋە تەركىبىدىكى پولىفېنوللار يەنە بەدەننىڭ مەركىزى بېسىمغا ئىنكاس قايتۇرۇش سىستېمىسى بولغان HPA ئوقىنى تەڭشەشكە ياردەم بېرىدۇ، بۇ بەلكىم بۇ تەتقىقاتتىكى كوفېئىنلىق ۋە كوفېئىنسىز قەھۋە ئىچكۈچىلەرنىڭ نېمە ئۈچۈن بېسىمىنىڭ ئازايغانلىقىنى ھېس قىلغانلىقىنىڭ سەۋەبى بولۇشى مۇمكىن.
«ساغلام بىر مېڭە كۆپىنچە ساغلام بىر ئۈچەينىڭ قوشۇمچە مەھسۇلاتىدۇر» دېدى پىئېرېل.
شۇنداقتىمۇ، تەتقىقاتتا كوفېئىنلىق ۋە كوفېئىنسىز قەھۋە ئوتتۇرىسىدىكى بەزى پەرقلەر قەيت قىلىندى.
كوفېئىنلىق قەھۋە، بولۇپمۇ تەشۋىشلىنىشنىڭ ئازىيىشى ھەمدە سەزگۈرلۈك ۋە دىققەتنىڭ ياخشىلىنىشى بىلەن مۇناسىۋەتلىك دەپ قارالدى.
بۇ نېمە ئۈچۈن شۇنداق؟
پىئېرېل مۇنداق چۈشەندۈردى: «كوفېئىن مېڭىگە چارچىغانلىقىنى ئۇقتۇرىدىغان مولېكۇلا يەنى ئادېنوزىننى توسىدۇ، شۇڭلاشقا سىز بىرىنچى ئىستاكان قەھۋەنى ئىئۆزەك 30 مىنۇت ئىچىدە ئۆزىڭىزنى تېخىمۇ زېرەك ھېس قىلىسىز».
ئۇ مۇنداق دېدى: «كۆپىنچە كىشىلەرنىڭ دىققىتىدىن قاچىدىغان بىر نۇقتا شۇكى، دائىم قەھۋە ئىچكۈچىلەردە ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ سۇسلاشقان كورتىزول ئىنكاسى شەكىللىنىدۇ، بۇ شۇنى بىلدۈرىدۇكى، كۈندىلىك قەھۋە ئىچىش ئەمەلىيەتتە نېرۋا سىستېمىڭىزنى بېسىمغا ئازراق ئىنكاس قايتۇرۇش ئارقىلىق تاقابىل تۇرۇشقا مەشىقلەندۈرۈشى مۇمكىن».
تەتقىقاتتا يەنە كوفېئىننىڭ بولۇپمۇ ياللىغلىنىشنى ئازايتىدىغانلىقى بايقالدى.
پىئېرېل مۇنداق كۆرسەتتى: «سىز مېڭىدىكى ياللىغلىنىش شاۋقۇنىنى تۆۋەنلەتكىنىڭىزدە، تەبىئىي ھالدا دىققەت ۋە سەزگۈرلۈك سىگنالىنى يۇقىرى كۆتۈرىسىز. شۇڭلاشقا، كۈندىلىك مۇۋاپىق مىقداردىكى قەھۋە ئىچىش ئادەتلەنگەن ئىچكۈچىلەرنى پاتىپاراق قىلىپ قويماستىن، بەلكى ئېغىر-بېسىق قىلىدۇ».
ئەلۋەتتە، ياخشى نەرسىنىڭمۇ زىيادە كۆپ بولۇشى زىيانلىق، شۇنداقلا قەھۋەنى قانداق ئىچىشىڭىزمۇ مۇھىم.
پىئېرېل مۇنداق دەپ ئاگاھلاندۇردى: «كۈنىگە ئىككىدىن ئۈچ ئىستاكانغىچە قەھۋە ئىچىش ئۈچەي ۋە مېڭە ساغلاملىقى ئۈچۈن ئەڭ مۇۋاپىق نۇقتا، ئەمما ئۇنىڭدىن كۆپ بولسا ئۇيقۇنى بۇزىدۇ ۋە سىز قەھۋە ئىچىش ئارقىلىق ئېرىشمەكچى بولغان پايدىلارنى يوققا چىقىرىدۇ».
«سەزگۈرلۈك گېن ۋە ماددا ئالماشتۇرۇشقا ئاساسەن زور دەرىجىدە پەرقلىنىدۇ، شۇڭا بەزى كىشىلەر بىر ئىستاكان بىلەنلا ئەڭ ياخشى ھالەتتە تۇرسا، بەزىلەر ئۈچ ئىستاكاننى راھەت قوبۇل قىلالايدۇ. مەن ئادەتتە ئۇيقۇ سۈپىتىنى قوغداش ئۈچۈن، چۈشتىن كېيىن سائەت 2 دىن كېيىن كوفېئىن ئىچىشنى توختىتىشنى تەۋسىيە قىلىمەن».
ھەقىقىي مەسىلە قەھۋەنىڭ ئۆزىدە ئەمەس، بەلكى كۆپىنچە كىشىلەرنىڭ ئۇنىڭغا نېمىلەرنى قوشىدىغانلىقىدا.
پىئېرېل دائىم پۇراقلىق شەربەتلەرنى، سۈنئىي تاتلىقلاشتۇرغۇچىلارنى، شۇنداقلا تەركىبىدە ئۇرۇق مايلىرى ۋە ئۈچەيگە زىيانلىق يىلىملار ياكى كارراگېنانغا ئوخشاش قوشۇمچە ماددىلار بولغان ئادەتتىكى قايماق ۋە سۈتلەرنى ئىشلىتىشتىن ئاگاھلاندۇردى.
ئۇ مۇنداق دېدى: «بۇلار ئۈچەي پەردىسىگە زىيان يەتكۈزىدۇ ۋە تەتقىقاتتا ئىسپاتلانغان ياللىغلىنىشقا قارشى تۇرۇش پايدىسىنى يوققا چىقىرىدۇ».
پىئېرېل مۇنداق تەكلىپ بەردى: «ئەڭ ئاددىي يول قارا قەھۋە ئىچىشتۇر، زىيانلىق دورىلار ۋە زەمبۇرۇغلاردىن ساقلىنىش ئۈچۈن ئورگانىك بولغىنى ئەڭ ياخشى. ئەگەر سۈت قوشسىڭىز، ئوت بىلەن بېقىلغان كالا سۈتىنى ياكى تەركىبى ئاددىي بولغان شېكەرسىز ئۆسۈملۈك سۈتلىرىنى (مەسىلەن Malk ياكى Elmhurst غا ئوخشاش) تاللاڭ».
ئەگەر سىز تاتلىقلىقنى ياقتۇرسىڭىزچۇ؟
ئۇ مۇنداق تەۋسىيە قىلدى: «پىششىقلاپ ئىشلەنمىگەن مەيپل شەربىتى، ساپ ھەسەل ياكى ساپ ستېۋىيە ۋە راھىب مېۋىسى جەۋھىرىگە ئوخشاش نۆل كالىيىلىك تەبىئىي تاللاشلارنى ئىشلىتىڭ».
مەنبە: Healthline | Wed, 29 Apr 2026 07:26