«ئىشخانا ھاۋاسى» راستىنلا تېرىڭىز بىلەن چېچىڭىزنىڭ كۆرۈنۈشىگە تەسىر كۆرسىتەمدۇ؟

تېرىگە ۋە چاچ ساغلاملىقىغا ئائىت بىر يېڭى نەزەرىيە تىكتوك (TikTok) غا ئوخشاش ئىجتىمائىي تاراتقۇ سۇپىلىرىدا ئالقىشقا ئېرىشىشكە باشلىدى.
«ئىشخانا ھاۋاسى نەزەرىيەسى» دەپ ئاتالغان بۇ نەزەرىيەنى قوللىغۇچىلار ئىشخانىغا ئوخشاش ئۆي ئىچى مۇھىتلىرىنىڭ تېرىنىڭ ۋە چاچنىڭ كۆرۈنۈشىگە ھەمدە ساغلاملىقىغا پاسسىپ تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقىنى ئىلگىرى سۈرمەكتە.
ھازىر توردا تېز تارقىلىۋاتقان بىر تىكتوك سىنلىرىنىڭ بىرىدە، مەزمۇن ياراتقۇچى نوئا دونلان «ئىشخانا ھاۋاسى»نىڭ تەسىرىنى خاتىرىلەپ كۆرسىتىشكە تىرىشقان. ئۇ ئەتىگەن سائەت 9 دا چېچىنىڭ «پاكىز»، تېرىسىنىڭ «سۈزۈك» ۋە يۈزىنىڭ «ئىششىپ قالمىغان» ھالىتىنى كۆرسەتكەن. ئەمما، شۇ كۈنى چۈشتىن كېيىن سائەت 1 گە كەلگەندە، ئۇنىڭ چېچى «ياغلىشىپ»، «كۆز خالتىلىرى قارىداپ»، يۈزى «ئىششىپ قالغاندەك» كۆرۈنگەن.
دونلان ئۆزى ھەمبەھرىلىگەن باشقا سىنلاردا ئىشخانا مۇھىتىدىكى ھاۋا سۈپىتى ۋە باشقا ئامىللارنىڭ تېرىنىڭ قۇرغاقلىشىپ كېتىشى ياكى ياغلىشىپ كېتىشى، شۇنداقلا چاچنىڭ چىگىلىپ كېتىشى قاتارلىق تۈرلۈك تېرە مەسىلىلىرىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغانلىقىنى تىلغا ئالغان.
بۇ سىنلارنىڭ ئاستىدىكى ئىنكاسلار رايونى ئوخشاش كەچۈرمىشلەرنى باشتىن كەچۈرگەن كىشىلەر بىلەن تولغان بولۇپ، بۇ ئەھۋال مەزكۇر دەۋالارنىڭ ئىشەنچلىكلىكىنى ئاشۇرغاندەك كۆرۈنىدۇ.
ئەمما «ئىشخانا ھاۋاسى» ھەقىقەتەن تېرە ۋە چاچ ساغلاملىقىغا تەسىر كۆرسىتەمدۇ، ياكى بۇ پەقەت ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا زىيادە كۆپتۈرۈۋېتىلگەن بىر مودىمۇ؟
مىچىگان تېرە كېسەللىكلىرى مەركىزىنىڭ قوشۇمچە گۇۋاھنامىگە ئېرىشكەن تېرە كېسەللىكلىرى مۇتەخەسسىسى دوكتور برېندان كامپ «ئىشخانا ھاۋاسى نەزەرىيەسى»نىڭ ھەقىقەت بىلەن ئويدۇرما ئارىسىدا ئىكەنلىكىنى ئېيتتى.
ئۇنىڭ چۈشەندۈرۈشىچە، كىشىلەر «ئىشخانا ھاۋاسى»نىڭ تېرىسى ياكى چېچىغا تەسىر كۆرسىتىۋاتقانلىقىنى ئېيتقاندا، ئادەتتە ھاۋا تەڭشىگۈچ، ئىسسىنىش سىستېمىسى ۋە شامالدىتىش قاتارلىق ئامىللارنى كۆزدە تۇتىدۇ. بۇ ئامىللارنىڭ ھەممىسى خىزمەت ئورنىدىكى ھاۋانىڭ نەملىك دەرىجىسىنى تۆۋەنلىتىۋېتىشى مۇمكىن.
ئۇ «ساغلاملىق لىنىيەسى» (Healthline) ژورنىلىغا: «نۇرغۇن ئىشخانىلاردا ھاۋانىڭ نەملىك دەرىجىسى ھەقىقەتەن تۆۋەن بولىدۇ، ئىشخانىلاردىكى تۆۋەن نەملىك تېرىدىكى سۇ تەركىبىنى تارتىۋېلىپ، سۇسىزلىنىشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ» دېدى.
ئازراق سۇسىزلىنىش ئانچە چوڭ مەسىلە ئەمەستەك كۆرۈنۈشى مۇمكىن، ئەمما كامپ كىچىككىنە ئۆزگىرىشنىڭمۇ تېرىنى تۇتۇق كۆرسىتىدىغانلىقىنى ۋە قۇرغاقلاشتۇرىدىغانلىقىنى تىلغا ئالدى. بۇ سىزنىڭ يۈزىڭىزنىڭ نېمە ئۈچۈن ئەتىگەندىكىدەك جۇلالىق كۆرۈنمەيدىغانلىقىنى چۈشەندۈرۈپ بېرىدۇ.
ئۇ يەنە: «تېرىدە سۇ كەمچىل بولغاندا، تېرە بەزىدە بۇنى تولۇقلاش ئۈچۈن تېخىمۇ كۆپ ياغ ئىشلەپچىقىرىدۇ» دېدى ۋە سۇسىزلىنىشنىڭ تېرە توسالغۇسىنى ئۆزگەرتىۋېتىدىغانلىقىنى كۆرسەتتى.
«تېرە توسالغۇسى ئۆزگەرگەندە، تېرە ئاسانلا ياللۇغلىنىدۇ، بۇ ئەھۋال ئەكزېما ياكى دانىخورەك شەكلىدە كۆرۈلۈشى مۇمكىن.»
كامپنىڭ ئېيتىشىچە، توردا تارقالغان بۇ «نەزەرىيە» ھەققىدىكى ئەڭ چوڭ خاتا چۈشىنىش شۇكى، كىشىلەر كۈن بويى تېرە ۋە چاچ كۆرۈنۈشىدىكى ئۆزگىرىشلەرنىڭ ئاساسلىق سەۋەبچىسىنى «ئىشخانا ھاۋاسى» دەپ قارىۋالغان.
ئەمەلىيەتتە، ئۇ بۇنىڭ باشقا ئامىللار تۈپەيلىدىن بولۇشى مۇمكىنلىكىنى ئېيتتى.
ئۇ يەنە: «ھاۋا سۈپىتىدىن سىرت، بېسىم ئىنتايىن مۇھىم بىر ئامىل بولۇپ، ئۇنىڭ تەسىرى كىشىلەر ئويلىغاندىن بەكرەك زور بولىدۇ» دېدى.
«روھىي بېسىم ياللۇغلىنىشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ، بۇ تېرىگە تەسىر كۆرسىتىدۇ. بۇنىڭدىن باشقا، ئۇ يەنە ھورمون تەڭپۇڭسىزلىقىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىپ، تېرىگە تېخىمۇ چوڭقۇر تەسىر كۆرسىتىدۇ.»
ئۇ يەنە ئېكرانغا قاراش ۋاقتىنىڭمۇ بىر ئامىل بولىدىغانلىقىنى تىلغا ئالدى.
كامپ: «ئېكرانغا ئۇزاق ۋاقىت تىكىلىپ قارىغاندىن كېيىن، كۆزلەر چارچاپ، تېخىمۇ چارچىغان ھالەتتە كۆرۈنىدۇ» دېدى.
كامپ يەنە ئورتاق ئىشلىتىلىدىغان ئىشخانا مۇھىتلىرىدا كىشىنى ھەيران قالدۇرىدىغان دەرىجىدە كۆپ باكتېرىيە بولىدىغانلىقىنى كۆرسەتتى. كۇنۇپكا تاختىسى، ئۈستەل، تېلېفون ۋە ئىشىك تۇتقۇچلىرىغا ئوخشاش دائىم تېگىدىغان يۈزلەر مىكروبلارنى قولىڭىزغا، ئاخىرىدا يۈزىڭىزگە يۆتكىيەلەيدۇ.
كۈن بويى يۈزنى تۇتۇش تېرىگە مىكروبلارنى يۆتكەپ، غىدىقلىنىش، دانىخورەك چىقىش ياكى بەزى ئەھۋاللاردا يۇقۇملىنىشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن.
كامپ: «تېرىنى كۈندىلىك قوغداشقا ياردەم بېرىدىغان بىر قىسىم ئاددىي ئۇسۇللار تېرىنى قوغداش توسۇقىنى قوللاش ۋە تېرىنىڭ نەملىكىنى ساقلاش ئۈچۈن نەملەشتۈرگۈچ ئىشلىتىشتۇر» دېدى.
باشقا پايدىلىق ئادەتلەر ئەتىگەن ۋە كەچتە يۇمشاق يۈز يۇيۇش سۇيۇقلۇقى ئىشلىتىپ يىغىلىپ قالغان كىرلەرنى تازىلاش، يۈزنى تۇتۇشتىن ساقلىنىش ھەمدە تېلېفون ۋە كۇنۇپكا تاختىسى قاتارلىق بۇيۇملارنى پاكىز تۇتۇشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
سىز يەنە كۈندۈزى نەملەشتۈرۈش يۈز پۈركۈمىسى ئىشلىتىش، شۇنداقلا تېرىدىكى تۆشۈكچىلەرنى توسۇۋالمايدىغان يېنىك تىپتىكى تېرىنى ئاسراش ۋە گىرىم بويۇملىرىنى تاللاشتىن نەپكە ئېرىشەلەيسىز.
كامپ يەنە: «كۈندىلىك قۇياشتىن ساقلىنىش ئامىلىنىمۇ ئۇنتۇپ قالماڭ» دەپ قوشۇپ قويدى.
كامپ ئەگەر مۇمكىن بولسا خىزمەت ئورنىڭىزغا بىر دانە ھاۋا نەملەشتۈرگۈچ ئورۇنلاشتۇرۇشنى تەۋسىيە قىلىدۇ.
ئۇ: «ياردىمى بولىدىغان باشقا ئىشلار كۆز چارچاشنى ئازايتىش ئۈچۈن كۆك نۇردىن ساقلىنىش كۆزەينىكى تاقاشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ» دېدى.
«بېسىم دەرىجىسىنى كونترول قىلىش، سۈپەتلىك ئۇخلاشقا ئەھمىيەت بېرىش ۋە سۇ ئىچىش ئارقىلىق بەدەننىڭ نەملىكىنى ساقلاشمۇ ئىنتايىن مۇھىم، چۈنكى سۇسىزلىنىش تېرىنىڭ قۇرغاقلىشىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ».
ئاخىرىدا، «ئىشخانا ھاۋاسى نەزەرىيەسى» ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا زىيادە كۆپتۈرۈلگەن بولۇشى مۇمكىن بولسىمۇ، ئەمما ئۇنىڭ ئارقىسىدىكى ئاساسلىق ئامىللار ھەقىقىي مەۋجۇتتۇر.
شۇنداق بولسىمۇ، ئىزچىل داۋاملاشتۇرۇلغان كىچىك ئادەتلەر خىزمەت جەريانىدا تېرىڭىز ۋە چاچلىرىڭىزنىڭ كۆرۈنۈشى ۋە ھالىتىنى ياخشى تۇتۇشتا كۆرۈنەرلىك ئۆزگىرىش ھاسىل قىلالايدۇ.
مەنبە: Healthline | Wed, 06 May 2026 16:28