ئىلگىرى PCOS دەپ ئاتالغان PMOS يۈرەك كېسىلى قوزغىلىش ۋە پالەچلىنىش خەتىرىنىڭ «كۆرۈنەرلىك يۇقىرى» بولۇشى بىلەن مۇناسىۋەتلىك.

ئىلگىرى كۆپ خالتىلىق تۇخۇمدان ئۇنىۋېرسال كېسەللىكى (PCOS) دەپ ئاتالغان، ھازىر پولىئېندوكرىن مېتابولىزم تۇخۇمدان ئۇنىۋېرسال كېسەللىكى (PMOS) دەپ ئاتىلىدىغان كېسەللىككە گىرىپتار بولغان ئاياللار تېخىمۇ يۇقىرى يۈرەك-قان تومۇر كېسەللىكلىرى خەۋپىگە دۇچ كېلىشى مۇمكىن.
«زە لانسېت تۇغۇت بۆلۈمى، ئاياللار كېسەللىكلىرى ۋە ئاياللار سالامەتلىكى» ژۇرنىلىدا 20-ئىيۇل ئېلان قىلىنغان بىر تەتقىقاتقا ئاساسلانغاندا، PMOS كېسىلى بار ئاياللارنىڭ يۈرەك كىرىزىسى، پالەچ ياكى ئارتېرىيە كېسەللىكلىرىگە گىرىپتار بولۇش ئېھتىماللىقى بۇ كېسەللىك يوق ئاياللارغا قارىغاندا تەخمىنەن تۆت ھەسسە يۇقىرى بولىدىكەن. پېنسىلۋانىيە ئۇنىۋېرسىتېتى پولىئېندوكرىن مېتابولىزم تۇخۇمدان ئۇنىۋېرسال كېسەللىكى مەركىزىنىڭ مۇدىرى ۋە مەزكۇر تەتقىقاتنىڭ ئاساسلىق ئاپتورى دوكتور ئانۇجا دوكراس دوختۇرلارنىڭ بۇ كېسەللىكنىڭ يۇقىرى قان بېسىمى، خولېستېرىن نورمالسىزلىقى ۋە سېمىزلىك ئېھتىماللىقىنى ئاشۇرۇۋېتىدىغانلىقىنى ئاللىقاچان بىلىدىغانلىقىنى، بۇلارنىڭ ھەممىسى يۈرەك كېسىلىنىڭ خەۋپلىك ئامىللىرى دەپ ئېتىراپ قىلىنىدىغانلىقىنى ئېيتتى. ئانۇجا دوكراس «ھېلتلاين» غا بەرگەن باياناتىدا: «ئەمما بىر نەچچە يىلدىن بېرى بىزدە پەقەت خەۋپلىك ئامىللارغا دائىر سانلىق مەلۇماتلارلا بار ئىدى، يۈرەك-قان تومۇر كېسەللىكلىرىگە ئالاقىدار بىۋاسىتە سانلىق مەلۇماتلار يوق ئىدى» دېدى. تەتقىقات ئاپتورلىرى بۇنىڭ ئامېرىكانىڭ مەزكۇر باغلىنىش ھەققىدىكى ئەڭ كەڭ كۆلەملىك ئانالىزى ئىكەنلىكىنى بىلدۈردى. تەتقىقاتچىلار قەنت سىيىش كېسىلى، سېمىزلىك، يۇقىرى قان بېسىمى ۋە يۇقىرى خولېستېرىن قاتارلىق ئامىللارنى ھېسابتىن چىقىرىۋەتكەن تەقدىردىمۇ، PMOS كېسىلى بار ئاياللاردا ئارتېرىيە قېتىشىش خاراكتېرلىك يۈرەك-قان تومۇر كېسەللىكى (ASCVD) خەۋپىنىڭ يەنىلا كۆرۈنەرلىك يۇقىرى بولىدىغانلىقىنى بايقىغان.
مەزكۇر تەتقىقات ئۈچۈن روچېستېر ئۇنىۋېرسىتېتى ۋە پېنسىلۋانىيە ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ تەتقىقاتچىلىرى PMOS دەپ دىياگنوز قويۇلغان 413 مىڭ 450 ئايال بىلەن بۇ كېسەللىك يوق 2 مىليوندىن ئارتۇق ئايالنىڭ ساغلاملىق سۇغۇرتىسى مەلۇماتلىرىنى كۆزىتىپ تەكشۈرگەن.
تەتقىقات باشلانغاندا قاتناشقۇچىلارنىڭ ئوتتۇرىچە يېشى 31 ياش بولغان.
تەتقىقاتقا ئاساسلانغاندا، تەتقىقاتچىلار بەش خىل نەتىجىنى ئىز قوغلاپ تەكشۈرگەن بولۇپ، خەۋپ سەۋىيەسى بۇلارنىڭ ھەممىسىدە يۇقىرى بولغان. PMOS كېسىلى بولمىغان ئاياللارغا سېلىشتۇرغاندا، بۇ كېسەللىكى بار ئاياللاردا خەۋپ نىسبىتى يۇقىرى بولغان.
تەتقىقاتتا بايقىلىشىچە، 10 يىللىق مۇددەت ئىچىدە PMOS گۇرۇپپىسىدىكى ئاياللارنىڭ تەخمىنەن %12 يدە يۈرەك ياكى ئارتېرىيە كېسەللىكى كۆرۈلگەن، سېلىشتۇرما گۇرۇپپىدا بولسا بۇ نىسبەت تەخمىنەن %4 بولغان.
دوكراس بۇ 10 يىللىق نازارەت مەزگىلىنىڭ خەۋپنىڭ ئېشىش ئەھۋالىنىڭ ھەتتا 30 ۋە 40 ياش ئەتراپىدىكى بىر قەدەر ياش كىشىلەر توپىدىمۇ ساقلىنىدىغانلىقىنى ئىسپاتلايدىغانلىقىنى ئېيتتى.
تەتقىقاتقا قاتناشمىغان ئامېرىكا قارا تەنلىك يۈرەك كېسەللىكلىرى مۇتەخەسسىسلىرى جەمئىيىتى ئاياللار ۋە بالىلار كومىتېتىنىڭ ھەمكارلىق رەئىسى، يۈرەك كېسەللىكلىرى مۇتەخەسسىسى دوكتور راچېل م. بوند مۇنداق دېدى: «كۆزىتىلگەن خەۋپنىڭ ھەم كۆلىمى ھەم دائىرىسى كىشىنى ئەڭ جەلپ قىلىدىغان نۇقتىدۇر». بوند «ھېلتلاين» غا بەرگەن باياناتىدا، بۇ خىل ئەھۋالنىڭ كۆپچىلىككە تونۇشلۇق بولغان بىر يۈرۈش مېتابولىزم مەسىلىلىرىنىڭ سىرتىدىكى باشقا بىر نەرسىنى كۆرسىتىپ بېرىدىغانلىقىنى ئېيتتى. ئۇ يەنە مۇنداق دېدى: «بۇ بايقاشلار ئىنتايىن مۇھىم، چۈنكى ئۇلار PMOS نىڭ پەقەت سېمىزلىك، ئىنسۇلىنغا قارىتا قارشىلىق كۈچى، قەنت سىيىش كېسىلى، يۇقىرى قان بېسىمى ياكى خولېستېرىن نورمالسىزلىقى قاتارلىق مۇناسىۋەتلىك خەۋپلىك ئامىللارنىڭ يىغىندىسىلا ئەمەسلىكىدىن بېشارەت بېرىدۇ. PMOS كېسىلىنىڭ ئۆزىلا يۈرەك-قان تومۇر خەۋپى يۇقىرى بولغان بىر كىشىلەر توپىنى پەرقلەندۈرۈپ بېرىشى مۇمكىن». بۇ بىر نازارەت خاراكتېرلىك تەتقىقات بولۇپ، ئۇ پەقەت بىر خىل باغلىنىشنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ، ئەمما PMOS نىڭ بۇ ۋەقەلەرنى كەلتۈرۈپ چىقارغانلىقىنى ئىسپاتلىيالمايدۇ. باشقىچە ئېيتقاندا، PMOS كېسىلى بار ھەر بىر ئادەمدە چوقۇم يۈرەك-قان تومۇر كېسىلى كۆرۈلىدۇ دېگەنلىك ئەمەس.
دوكراس بۇ تەتقىقاتنىڭ مەبلەغ سېلىش ئۈچۈن بىر ئاساس ياراتقانلىقىنى ئېيتتى ھەمدە تېخىمۇ كۆپ تەتقىقاتتىن نەپكە ئېرىشىدىغان بىر يۈرۈش ئاياللار ساغلاملىقى مەسىلىلىرىنى تىلغا ئالدى. ئۇ مۇنداق دېدى: «ھەيز كېسىلىش، تالا ئۆسمىسى، بالىياتقۇ ئىچكى پەردىسى يۆتكىلىپ ئۆسۈش ۋە PMOS قاتارلىقلارنىڭ ھەممىسى يېتەرلىك مەبلەغكە ئېرىشەلمىگەن، شۇڭلاشقا تەرەققىياتىمۇ ئاستا بولغان ئەھۋاللار كۆپ. شۇڭا، مەن مۇشۇنىڭغا ئوخشاش ماقالىلەرنىڭ مەبلەغ سالغۇچى ئورگانلارنىڭ ئاياللار ساغلاملىقى مەسىلىلىرىگە مەبلەغ سېلىش قىزىقىشىنى قوزغىشىنى ۋە بۇ ئارقىلىق تەتقىقاتلارنىڭ ئىلگىرى سۈرۈلۈشىنى ئۈمىد قىلىمەن.»
ئامېرىكا كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە كونترول قىلىش مەركىزى (CDC) نىڭ سانلىق مەلۇماتىغا ئاساسلانغاندا، ئامېرىكادا 5 مىليونغا يېقىن ئايال PMOS نىڭ تەسىرىگە ئۇچرىغان.
دىياگنوز قويۇش ۋە داۋالاشنى ياخشىلاش ئۈچۈن، بۇ ئەھۋالنىڭ نامى مۇشۇ يىلنىڭ بېشىدا ئۆزگەرتىلدى. دوكراس «كۆپ خالتىلىق» دېگەن سۆزنىڭ توغرا ئەمەسلىكىنى ئېيتتى. دوكراس مۇنداق دېدى: «بۇ ئەھۋال كۆرۈلگەن ئاياللارنىڭ تۇخۇمدانىدا ھېچقانداق سىستا (خالتا) يوق. ئۇلاردىكى نەرسە تۇخۇم خالتىسى دەپ ئاتىلىدۇ ۋە ئۇلارنىڭ ھەر بىرىدە تۇخۇم ھۈجەيرىسى بولىدۇ. بۇ سىزنىڭ تۆرەلمە يېتىلدۈرۈش ئىقتىدارىڭىزنىڭ بىر قىسمى. ئەمما بىز «سىستا» دېگەن سۆزنى ئىشلەتكەندە، ئۇ ئاغرىق پەيدا قىلىدىغان ياكى بۇرۇلۇپ كېتىدىغان بىنورمال ياكى چوڭ نەرسىلەرنى كۆرسىتىدۇ.» دوكراس يېڭى نامنىڭ بۈگۈنكى كۈندىكى بۇ ئەھۋالغا بولغان چۈشەنچىمىزنى ئەكس ئەتتۈرىدىغانلىقىنى بىلدۈردى.
دوكراس تېخىمۇ ئېنىق بولغان نامنىڭ بالدۇر دىياگنوز قويۇشقا تۈرتكە بولىدىغانلىقىنى، بۇنىڭ كېيىن كۆرۈلىدىغان كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىشقا يول ئاچىدىغانلىقىنى ئېيتتى.
PMOS دىكى ماددا ئالمىشىش قىسمى يۈرەك بىلەن بولغان باغلىنىشتۇر.
PMOS كۆرۈلگەن ئاياللاردا ئاندروگېن (بەزىدە ئەركەكلىك ھورمۇنى دەپمۇ ئاتىلىدۇ) سەۋىيەسى سەل يۇقىرى بولىدۇ، ئەمما دوكراس بۇ سەۋىيەنىڭ يەنىلا ئەرلەردىكىدىن كۆپ تۆۋەن بولىدىغانلىقىنى ئېيتتى.
بۇ خىل تەڭپۇڭسىزلىق يۈرەك-قان تومۇر كېسەللىكلىرىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان خەتەرنى ئاشۇرۇشقا يېتەرلىكتۇر.
بوندنىڭ ئېيتىشىچە، زىياننىڭ قەيەردە كۆرۈلۈشى قايسى ئارتېرىيە قان تومۇرىدا چۆكمىلەرنىڭ پەيدا بولغانلىقىغا باغلىق.
يۈرەكنى تەمىنلەيدىغان ئارتېرىيە قان تومۇرلىرىدا بولسا، بۇ يۈرەك كېسىلى قوزغىلىشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. مېڭىنى تەمىنلەيدىغان ئارتېرىيە قان تومۇرلىرىدا بولسا، پالەچلىنىش ياكى ئۆتكۈنچى مېڭە قان يېتىشمەسلىك (بەزىدە كىچىك تىپتىكى پالەچ دەپمۇ ئاتىلىدۇ) نى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. پۇتلارنى تەمىنلەيدىغان ئارتېرىيە قان تومۇرلىرىدا بولسا، ئەتراپ ئارتېرىيە كېسىلىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن.
دوختۇرلار بۇلارنىڭ ھەممىسىنى ASCVD دەپ ئاتالغان كاتېگورىيەگە ئايرىيدۇ، بوند بۇ سۆزنىڭ «پەقەت يۈرەكلا ئەمەس، بەلكى پۈتكۈل ئارتېرىيە سىستېمىسىنىڭ كېسەللىكى» نى ئۆز ئىچىگە ئالىدىغانلىقىنى ئېيتتى.
ئامېرىكا يۈرەك جەمئىيىتى (AHA) نىڭ مەلۇماتىغا ئاساسلانغاندا، يۈرەك-قان تومۇر كېسەللىكلىرى ئامېرىكادىكى ئاياللار ئارىسىدا ئۆلۈمنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان ئاساسلىق سەۋەب بولۇپ قالماقتا، تەخمىنەن %44 ئاياللار بۇ كېسەللىكنىڭ مەلۇم بىر تۈرى بىلەن ياشايدۇ دەپ پەرەز قىلىنىدۇ.
PMOS نى بۇ نەتىجىلەر بىلەن باغلايدىغان تەتقىقاتلارنىڭ كۆپىنچىسى ئامېرىكانىڭ سىرتىدىن كەلگەن بولۇپ، دوكراس بۇنىڭ بىمارلارغا مەسلىھەت بېرىشنى قىيىنلاشتۇرغانلىقىنى ئېيتتى. ئۇ يۈرەك كېسىلى خەۋپىنىڭ جۇغراپىيەلىك ئورۇنغا قاراپ پەرقلىنىدىغانلىقىنى، شۇڭا بۇ ئەھۋالنى ئامېرىكا نوپۇسى ئارىسىدا تەتقىق قىلىش كېرەكلىكىنى بىلدۈردى. ئۇ مۇنداق دېدى: «مېنىڭچە بۇ تەتقىقاتنىڭ ئامېرىكادا ۋە ئامېرىكا نوپۇسى ئۈستىدە ئېلىپ بېرىلىشى زۆرۈر بولغان بىر مۇھىم سەۋەبتۇر.»
دوكراسنىڭ ئېيتىشىچە، ئىلگىرىكى تەتقىقاتچىلار PMOS بىلەن مۇناسىۋەتلىك يۈرەك-قان تومۇر خەۋپىنىڭ ھەيز كېسىلگەندىن كېيىن يوقىلىشى مۇمكىنلىكىنى پەرەز قىلغان، ئەمما ئۇ بۇ خۇلاسىلەرنىڭ كۆپىنچە چەكلىك سانلىق مەلۇماتلارغا ئاساسلانغانلىقىنى ئېيتتى. ئۇ بىمارلار ۋە دوختۇرلارنى «ئېنىقلىق» بىلەن تەمىنلەش ھەمدە «ئۇلار ئېھتىياجلىق بولغان جاۋابلارغا ئېرىشىش» ئۈچۈن، ئامېرىكادا كەڭ كۆلەملىك تەتقىقات ئېلىپ بېرىش زۆرۈر ئىكەنلىكىنى تىلغا ئالدى.
تەتقىقات ئاپتورلىرى ۋە سىرتتىكى مۇتەخەسسىسلەر بۇ تەتقىقات نەتىجىسىنى بالدۇر تەكشۈرتۈش ۋە تېخىمۇ چوڭقۇر تەتقىقاتلار ئۈچۈن بىر ئاساس سۈپىتىدە كۆرسەتتى. بوند مۇنداق دېدى: «PMOS دىياگنوزى قورقۇنچ پەيدا قىلماسلىقى كېرەك. ئەكسىچە ئۇ كېسەلنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن بالدۇر پۇرسەت يارىتىپ بېرىشى كېرەك. خەتەرلىك ئامىللار بالدۇر بايقالغاندا ۋە بىر تەرەپ قىلىنغاندا، يۈرەك-قان تومۇر كېسەللىكلىرىنىڭ ئالدىنى ئالغىلى بولىدۇ».
ئۇنىڭ ئېيتىشىچە، PMOS كېسىلى بار ئاياللار كېيىنكى يىللىق تەكشۈرتۈش جەريانىدا دوختۇرلار بىلەن بىۋاسىتە پاراڭلىشىپ: «مېنىڭ PMOS تارىخىم يۈرەك-قان تومۇر خەۋپىگە قانداق تەسىر كۆرسىتىدۇ ۋە بۇ خەۋپنى ئازايتىش ئۈچۈن ھازىر نېمە قىلالايمىز؟» دەپ سورىشى كېرەك.
بوندنىڭ بىلدۈرۈشىچە، بۇ تەكشۈرتۈش ئەڭ تۆۋەن چەكتە تۆۋەندىكىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئېلىشى كېرەك:
ئۇ يەنە مۇنداق دېگەنلەرنى سۆزلىرىگە ئىلاۋە قىلدى: ئۆلچەملىك خەتەر ھېسابلىغۇچلار ياشقا بەكرەك تايىنىۋالىدۇ ۋە ياش ئاياللاردىكى خەتەرنى تۆۋەن مۆلچەرلەپ قويۇشى مۇمكىن. شۇڭا PMOS دىياگنوزى ئالامەتلەرگە جىددىي قاراشنىڭ باشلىنىش نۇقتىسىنى تۆۋەنلىتىشى كېرەك.
بوند بىمارلارنى مۇكەممەللىككە ئىنتىلىشنىڭ ئورنىغا، سىجىل داۋاملاشتۇرغىلى بولىدىغان ئادەتلەرنى يېتىلدۈرۈشكە ئىلھاملاندۇرىدىغانلىقىنى ئېيتتى:
بوندنىڭ ئېيتىشىچە، بۇ ئادەتلەر PMOS كېسىلى بار ئاياللاردا ئېغىرلىقى كۆرۈنەرلىك تۆۋەنلىمىگەن ئەھۋالدىمۇ، ئىنسۇلىن سەزگۈرلۈكى، قان بېسىمى، خولېستېرىن ۋە مېتابولىزم ساغلاملىقىنى ياخشىلىغان.
مەنبە: Healthline | Thu, 23 Jul 2026 15:09