ھەيز كېسىلىش ئالدىدىكى مەزگىل يۈرەك-قان تومۇر خەۋپىنىڭ ئالدىنى ئېلىشتىكى ئەڭ كۆڭۈلدىكىدەك مەزگىل بولۇشى مۇمكىن

ھەيز كېسىلىشتىن بۇرۇنقى باسقۇچ ھەيز كېسىلىشكە ئۆتۈش دەۋرى دەپ قارىلىدۇ. بۇ مەزگىلدە تۇخۇمدان تەدرىجىي ھالدا ھورمون، بولۇپمۇ ئېستروگېننى ئاز ئىشلەپچىقىرىشقا باشلايدۇ.
ئامېرىكا مىقياسىدا ئېلىپ بېرىلغان بىر تەھلىلگە ئاساسلانغاندا، ھەيز كېسىلىشتىن بۇرۇنقى باسقۇچتىكى ئامېرىكانىڭ ئاياللىرىدا يۈرەك-قان تومۇر ساغلاملىقى نومۇرىنىڭ تۆۋەن بولۇش ئېھتىماللىقى تېخىچە نورمال ھەيز كۆرۈۋاتقانلارغا قارىغاندا ئىككى ھەسسە يۇقىرى بولىدۇ.
بۇ تەتقىقاتنىڭ نەتىجىلىرى يېقىندا ئامېرىكا يۈرەك جەمئىيىتىنىڭ تەڭتۇشلارنىڭ باھالىشىدىن ئۆتكەن «ئامېرىكا يۈرەك جەمئىيىتى ژۇرنىلى»دا ئېلان قىلىنغان.
نىيۇ يوركتىكى مانخاتتان يۈرەك كېسەللىكلىرى مەركىزىنىڭ يۈرەك كېسەللىكلىرى مۇتەخەسسىسى دوكتور يوسېف ئەمىرىيان مۇنداق دېدى: «يۈرەك-قان تومۇر نۇقتىسىدىن ئېيتقاندا، ھەيز كېسىلىشتىن بۇرۇنقى باسقۇچ ھورمون سەۋىيەسى، بولۇپمۇ ئېستروگېن سەۋىيەسى تۆۋەنلەيدىغان ئىنتايىن مۇھىم بىر مەزگىل بولۇپ، بۇ كىشىلەرنىڭ ئۆزىنى قانداق ھېس قىلىشىغىلا ئەمەس، بەلكى يۈرەك-قان تومۇر سىستېمىسىنىڭ قانداق تەسىرگە ئۇچرىشى ۋە ئىنكاس قايتۇرۇشىغىمۇ تەسىر كۆرسىتىدۇ». ئەمىرىيان بۇ تەتقىقاتقا قاتناشمىغان.
ئۇ «خېلتلاين» تورىغا: «بۇنىڭ ئاخىرقى نەتىجىسى بەدەن مېيىنىڭ تەقسىملىنىشى، خولېستېرىن ۋە قان قەنتى سەۋىيەسى ھەمدە قان بېسىمىنىڭ ئۆزگىرىشى بولۇشى مۇمكىن، بۇلارنىڭ ھەممىسى يەنە قان ئايلىنىشقىمۇ تەسىر كۆرسىتىدۇ» دېدى.
بۇ تەھلىل 2007-يىلىدىن 2020-يىلىغىچە بولغان ئارىلىقتا «دۆلەتلىك ساغلاملىق ۋە ئوزۇقلۇق تەكشۈرۈش تەكشۈرۈشى» (NHANES) غا قاتناشقان 18 ياشتىن 80 ياشقىچە بولغان 9248 ئايالنىڭ سانلىق مەلۇماتلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان.
تەتقىقاتچىلار ئامېرىكا يۈرەك جەمئىيىتىنىڭ «ھاياتنىڭ مۇھىم 8 ئامىلى» (LE8) كۆرسەتكۈچىدىن پايدىلىنىپ، باشقا ئامىللار بىلەن بىللە قاتناشقۇچىلارنىڭ يۈرەك-قان تومۇر ساغلاملىقى نومۇرىنى ئۆلچەپ چىققان.
LE8 نومۇرى ئامېرىكا يۈرەك جەمئىيىتى تەرىپىدىن بېكىتىلگەن، ئىلمىي ئاساسقا ئىگە يۈرەك-قان تومۇر ساغلاملىقىنى ئۆلچەش ئۇسۇلىدۇر. بۇ تەۋسىيەلەر ساغلاملىق ھەرىكەتلىرى ۋە ساغلاملىق ئامىللىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بولۇپ، ئۇلار تۆۋەندىكىچە:
- تاماقلىنىش
- جىسمانىي ھەرىكەت
- نىكوتىن بىلەن ئۇچرىشىش
- ئۇيقۇ ۋاقتى
- بەدەن ئېغىرلىقى كۆرسەتكۈچى
- قان مېيى
- قان قەنتى
- قان بېسىمى
تەتقىقاتچىلار 100 نومۇرلۇق سىستېما بويىچە سەككىز ئامىلنىڭ ئوتتۇرىچە قىممىتى بولغان LE8 نومۇرىدىن پايدىلىنىپ، قاتناشقۇچىلارنىڭ يۈرەك ساغلاملىقىنى باھالىغان.
قاتناشقۇچىلار ئارىسىدىكى ئوتتۇرىچە LE8 نومۇرى ھەيز كېسىلىش ئەھۋالىغا قاراپ تۆۋەنلىگەن:
- ھەيز كېسىلىشتىن بۇرۇنقىلار ئۈچۈن 75
- ھەيز كېسىلىشتىن بۇرۇنقى باسقۇچتىكىلەر ئۈچۈن 67
- ھەيز كېسىلىپ بولغانلار ئۈچۈن 71
ياشنىڭ تەسىرىنى نەزەرگە ئالغاندا، نەتىجىلەر شۇنى كۆرسەتتىكى، ھەيز كېسىلىشتىن بۇرۇنقى باسقۇچتىكى ئاياللارنىڭ خولېستېرىن نومۇرىنىڭ تۆۋەن بولۇش ئېھتىماللىقى %76 يۇقىرى بولغان، بۇ ئۇلارنىڭ خولېستېرىن سەۋىيەسىنىڭ تېخىمۇ يۇقىرى ئىكەنلىكىدىن دېرەك بېرىدۇ.
ھەيز كېسىلىشتىن بۇرۇنقى باسقۇچتىكى ئاياللارنىڭ قان قەنتى نومۇرىنىڭ تۆۋەن بولۇش ئېھتىماللىقى ھەيز كېسىلىشتىن بۇرۇنقى ئاياللارغا قارىغاندا %83 يۇقىرى بولغان، بۇ ئۇلارنىڭ قان قەنتى سەۋىيەسىنىڭ تېخىمۇ يۇقىرى ئىكەنلىكىدىن دېرەك بېرىدۇ.
كالىفورنىيە شتاتىنىڭ فاۇنتىن ۋالېيدىكى ئورەنج كوست تېببىي مەركىزىنىڭ مېمورىيال كېيەر يۈرەك-قان تومۇر ئىنستىتۇتىنىڭ ئوپېراتسىيەسىز يۈرەك كېسەللىكلىرى بۆلۈمىنىڭ تېببىي مۇدىرى، يۈرەك كېسەللىكلىرى مۇتەخەسسىسى دوكتور جېننىفېر ۋوڭ مۇنداق دېدى: «ھەيز كېسىلىشتىن بۇرۇنقى باسقۇچتا، ئاياللاردا ئادەتتە قان مېيىنىڭ ناچارلىشىشى، ئىنسۇلىنغا قارشى تۇرۇش كۈچىنىڭ ئېشىپ كېتىشى ۋە ئىچكى ئەزا مېيىنىڭ تېخىمۇ كۆپ يىغىلىپ قېلىشى قاتارلىق پايدىسىز مېتابولىزم ئۆزگىرىشلىرى كۆرۈلىدۇ». ۋوڭ بۇ تەتقىقاتقا قاتناشمىغان.
ئۇ «خېلتلاين» تورىغا: «بۇ خىل فىزىئولوگىيەلىك ئۆزگىرىشلەر يۈرەك-قان تومۇر خەۋپىنىڭ ئېشىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ ھەمدە بۇ كىشىلەر توپىدا يۈرەك-قان تومۇر ساغلاملىقى نومۇرىنىڭ نېمە ئۈچۈن تۆۋەن بولىدىغانلىقىنى قىسمەن چۈشەندۈرۈپ بېرىشى مۇمكىن» دېدى.
ھەيز كېسىلىشتىن بۇرۇنقى ئۆتۈش دەۋرى ئاياللار بەدىنىدىكى نۇرغۇن ئۆزگىرىشلەرنىڭ باشلىنىشىدىن دېرەك بېرىدۇ.
بۇ يەنە يۈرەك-قان تومۇر خەتەرلىك ئامىللىرىنى باھالاش، ئۇنىڭغا مۇداخىلە قىلىش ۋە ئالدىنى ئېلىشقا ئەھمىيەت بېرىشنىڭ بىر پۇرسىتىدۇر.
ئامىرىيان مۇنداق دېدى: «خەيز توختاشتىن بۇرۇنقى مەزگىل بىر ‹پۇرسەت دېرىزىسى› دەپ قارىلىدۇ. چۈنكى گورموندىكى ۋە بەدەندىكى ئۆزگىرىشلەر يۈز بېرىدىغان بۇ مەزگىلدە، ئەگەر بىز ئۆزگەرتكىلى بولىدىغان خەتەرلىك ئامىللارنى ئەسلىگە كەلتۈرۈپ، قاندىكى قەنت، قان بېسىمى ۋە خولېستېرىن كۆرسەتكۈچلىرىمىزنى ياخشىلىيالىساق، يۈرەك-قان تومۇر كېسەللىكلىرىگە گىرىپتار بولۇش خەۋپىمىزنى تۆۋەنلىتىش، شۇ ئارقىلىق يۈرەك تۇتۇش ۋە سەكتە خەۋپىنى يېنىكلىتىش پۇرسىتىگە ئېرىشەلەيمىز».
خەيز توختاشتىن بۇرۇنقى مەزگىلدە يۈرەككە پايدىلىق ساغلام ئادەتلەرنى يېتىلدۈرۈش ئۇزۇن مەزگىللىك يۈرەك-قان تومۇر ساغلاملىقى ۋە ئومۇمىي بەدەن ساغلاملىقىنى كۆرۈنەرلىك ياخشىلايدۇ.
ئامىرىيان مۇنداق دېدى: «مۇۋاپىق ۋە يېتەرلىك ئۇيقۇ، يۈرەككە پايدىلىق يېمەك-ئىچمەك ئادەتلىرى ھەمدە ئايروبىك ھەرىكەت ۋە كۈچ مەشىقىنى ئاساس قىلغان بەدەن چېنىقتۇرۇش پىلانى كىشىنىڭ ھاياتىدىكى دەل مۇشۇ مەزگىلدە ئىنتايىن مۇھىم».
مەنبە: Healthline | Sat, 23 May 2026 14:12